पञ्चवटी-निवासः
Settlement at Pañcavaṭī and Construction of the Hermitage
रमते यत्र वैदेही त्वमहं चैव लक्ष्मण।तादृशो दृश्यतां देशस्सन्निकृष्टजलाशयः।।3.15.4।।वनरामण्यकं यत्र स्थलरामण्यकं तथा।सन्निकृष्टं च यत्र स्यात्समित्पुष्पकुशोदकम्।।3.15.5।।
ramate yatra vaidehī tvam ahaṃ caiva lakṣmaṇa |
tādṛśo dṛśyatāṃ deśaḥ sannikṛṣṭa-jalāśayaḥ || 3.15.4 ||
vanarāmaṇyakaṃ yatra sthalarāmaṇyakaṃ tathā |
sannikṛṣṭaṃ ca yatra syāt samit-puṣpa-kuśodakam || 3.15.5 ||
اے لکشمن! ایسا ہی مقام ڈھونڈو جو ویدیہی (سیتا) کو مسرور کرے اور تمہیں اور مجھے بھی بھائے، جو پانی کے چشمے کے قریب ہو؛ جہاں جنگل اور زمین دونوں دلکش ہوں، اور جہاں مقدس کام کے لیے لکڑیاں، پھول، کُش گھاس اور پانی قریب ہی دستیاب ہوں۔
Righteous Rama, served by Lakshmana, and Sita lived there for some time like a god in heaven.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē pañcadaśassargaḥ৷৷Thus ends the fifteenth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.
Dharma is expressed as disciplined living aligned with sacred duty: choosing a residence that supports daily rites and protects the wellbeing of the family unit in exile.
This verse reiterates the criteria Rāma gives Lakṣmaṇa for selecting a hermitage site in the forest.
Rāma’s balanced judgment—uniting spiritual needs (samit, kuśa) with practical necessities (water) and emotional wellbeing (Sītā’s delight).