Shloka 27

पञ्चवटी-निवासः

Settlement at Pañcavaṭī and Construction of the Hermitage

Devanagari script

सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्यां लक्ष्मणं तदा।अतिस्निग्धं च गाढं च वचनं चेदमब्रवीत्।।।।

Transliteration

susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā |

ati-snigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedam abravīt || 3.15.27 ||

Translation

بے حد خوش ہو کر انہوں نے دونوں بازوؤں سے لکشمن کو گہرا اور محبت بھرا بغل گیر کیا، اور نہایت دل سوز و نرم لہجے میں یہ کلمات کہے۔

Word by Word

• सुसंहृष्टः: highly delighted
• सुसंहृष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु-संहृष्ट (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) from सम्-√हृष् (to be delighted) with सु-; विशेषणम् (राघवः)

• परिष्वज्य: having embraced
• परिष्वज्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-√स्वज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund): 'having embraced'

• बाहुभ्याम्: with (his) two arms
• बाहुभ्याम्: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), तृतीया (Instr. 3), द्विवचन (du.)

• लक्ष्मणम्: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक

• अतिस्निग्धम्: very affectionate
• अतिस्निग्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अति-स्निग्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन; समासः अति + स्निग्ध (कर्मधारयः); विशेषणम् वचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधक

• गाढम्: deep; intense
• गाढम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गाढ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन; विशेषणम् वचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधक

• वचनम्: words; speech
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधक

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन; विशेषणम् वचनम्

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Context

Deeply pleased with Lakshmana, he hugged him tightly and said those loving words :

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Kṛtajñatā (gratitude) as dharma: righteous persons acknowledge service with sincere affection and recognition.

What is the narrative situation?

Rāma, pleased with the hermitage, embraces Lakṣmaṇa and begins to praise him.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s tenderness and gratitude—his affection is expressed openly and appropriately.