Shloka 10

अगस्त्याश्रमप्रवेशः तथा दिव्यायुधप्रदानम्

Entry into Agastya’s Hermitage and the Gift of Divine Weapons

Devanagari script

दिष्ट्या रामश्चिरस्याद्य द्रष्टुं मां समुपागतः।।।।मनसा काङ्क्षितं ह्यस्य मयाप्यागमनं प्रति।

Transliteration

diṣṭyā rāmaś cirasyādya draṣṭuṃ māṃ samupāgataḥ | manasā kāṅkṣitaṃ hy asya mayāpy āgamanaṃ prati ||

Translation

خوش بختی سے رام آج بہت عرصے بعد مجھے دیکھنے آئے ہیں۔ حقیقت یہ ہے کہ میں بھی دل ہی دل میں اُن کے آنے کی آرزو رکھتا تھا۔

Word by Word

• दिष्ट्या: fortunately
• दिष्ट्या: Sambandha/Prayojaka (सम्बन्ध/प्रयोगसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: दिष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Avyaya); निपात/भाववाचक-प्रयोगः; ‘दिष्ट्या’ इति सौभाग्यसूचकं (fortunately)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular)

• चिरस्य: after a long time
• चिरस्य: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Avyaya); कालवाचक-अव्ययम् (after a long time/at long last)

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Avyaya); कालवाचक (today)

• द्रष्टुम्: to see
• द्रष्टुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Infinitive); ‘द्रष्टुम्’ = to see

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular)

• समुपागतः: has arrived
• समुपागतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+उप+आ+गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘arrived/come’

• मनसा: in (my) mind
• मनसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrumental) ‘in mind/at heart’

• काङ्क्षितम्: desired
• काङ्क्षितम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: काङ्क्ष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘desired’

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Prayojaka (सम्बन्ध/प्रयोगसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (Avyaya); निपात (particle) = indeed/for

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; ‘of him/his’

• मया: by me
• मया: Kartr/Hetu (कर्ता/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; ‘by me’

• अपि: also
• अपि: Sambandha/Prayojaka (सम्बन्ध/प्रयोगसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (Avyaya); निपात (also/even)

• आगमनम्: coming
• आगमनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आ+गम् (धातु)
• Form: ल्युट्-प्रत्ययान्त कृदन्त-नाम (action noun); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘coming/arrival’

• प्रति: towards / regarding
• प्रति: Sampradana/Adhikarana (सम्प्रदान/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: अव्यय (Avyaya); उपपद/पूर्वसर्गार्थे (towards/with regard to)

Context

It is good fortune that Rama has come here after a long time to see me. I was longing for his arrival.

Characters & Entities

• Rama
• Agastya (implied speaker)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of hospitality and righteous affection: a sage rejoices in the arrival of a virtuous guest and speaks truthfully of his heartfelt regard.

What is the narrative situation?

Within Agastya’s hermitage episode, the sage expresses joy and long-standing anticipation at Rama’s arrival.

Which character virtue is emphasized?

Warmth and sincerity (satya of feeling and speech): the sage openly acknowledges his genuine longing and goodwill.