Shloka 89

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

अत्र देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च परमर्षयः।अगस्त्यं नियताहारं सततं पर्युपासते।।।।

Transliteration

atra devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ | agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsate ||

Translation

یہاں دیوتا گندھروؤں سمیت، سِدھ اور پرم رِشی، جو آہار و آچار میں نیَم والا ہے، اُس اگستیہ کی سدا پرِکرمہ کر کے سیوا کرتے رہتے ہیں۔

Word by Word

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: atra (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• सगन्धर्वाः: together with Gandharvas
• सगन्धर्वाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sa-gandharva (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-समास/उपसर्गयुक्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'देवाः' इत्यस्य विशेषणम् (with Gandharvas)

• सिद्धाः: siddhas
• सिद्धाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: siddha (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• परमर्षयः: great sages
• परमर्षयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: parama-ṛṣi (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (परमः ऋषिः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• अगस्त्यम्: Agastya
• अगस्त्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: agastya (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• नियताहारम्: of regulated diet
• नियताहारम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: niyata-āhāra (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (नियतः आहारः यस्य); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'अगस्त्यम्' इत्यस्य विशेषणम्

• सततम्: constantly
• सततम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: satata (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूत (adverb: always/constantly)

• पर्युपासते: serve, attend upon
• पर्युपासते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pari-upa-√ās (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद

Context

The gods along with gandharvas, siddhas and great sages always serve Agastya, observing discipine in their food habits.

Characters & Entities

• Agastya
• Devas
• Gandharvas
• Siddhas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True spiritual authority rests on discipline and purity; even celestial beings honour a sage whose life embodies restraint and righteousness.

What is the narrative situation?

Rama describes the sanctity of Agastya’s abode and the exalted beings who serve him.

Which character virtue is emphasized?

Self-control (niyama), especially restraint in food and habits, presented as a foundation for spiritual power and respect.