Shloka 71

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

सम्यक् प्रतिगृहीतश्च मुनिना तेन राघवः।न्यवसत्तां निशामेकां प्राश्य मूलफलानि च।।।।

Transliteration

samyak pratigṛhītaś ca muninā tena rāghavaḥ | nyavasat tāṃ niśām ekāṃ prāśya mūlaphalāni ca ||

Translation

اُس مُنی نے رाघو کو نہایت حسنِ استقبال کے ساتھ ٹھہرایا۔ رाघو نے جڑیں اور پھل تناول کیے اور وہیں ایک رات بسر کی۔

Word by Word

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (properly)

• प्रतिगृहीतः: received/welcomed
• प्रतिगृहीतः: Kriya (क्रिया; passive predicate)
• Type: Verb
• Root: प्रति + ग्रह् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मणि (was received)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• मुनिना: by the sage
• मुनिना: Karana (करण; agent in passive)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (Instrumental); एकवचन

• तेन: by that
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; तृतीया (Instrumental); एकवचन; (मुनिना इति विशेषण/अन्वय)

• राघवः: Raghava (Rama)
• राघवः: Karta (कर्ता; logical subject)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative); एकवचन

• न्यवसत्: stayed/spent
• न्यवसत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + वस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; परस्मैपद

• ताम्: that
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• निशाम्: night
• निशाम्: Karma (कर्म; time-span as object)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• एकाम्: one
• एकाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन; (निशाम् इति विशेषणम्)

• प्राश्य: having eaten
• प्राश्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + अश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकाल (having eaten)

• मूलफलानि: roots and fruits
• मूलफलानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूल + फल (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (copulative: roots and fruits); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

Context

Warmly received by the sage, Rama shared the roots and fruits and slept the night there.

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• Muni (sage)
• Āśrama

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Mutual dharma of hospitality and simplicity: the sage receives properly, and Rāma accepts simple forest food without indulgence.

What is the narrative situation?

Rāma is hosted in a hermitage, eats roots and fruits, and stays for a night.

Which character virtue is emphasized?

Aparigraha-like simplicity and gratitude: accepting modest offerings and living harmoniously in an ascetic setting.