Shloka 39

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

स्थलप्राये वनोद्देशे पिप्पलीवनशोभिते।।।।बहुपुष्पफले रम्ये नानाशकुनिनादिते।

Transliteration

sthalaprāye vanoddeśe pippalīvanaśobhite | bahupuṣpaphale ramye nānāśakuninādite ||

Translation

وہ جنگل کا خطہ زیادہ تر ہموار زمین پر ہے، پِپّلی کے جھنڈوں سے آراستہ؛ بہت سے پھولوں اور پھلوں سے دلکش، اور طرح طرح کے پرندوں کی آوازوں سے گونجتا ہے۔

Word by Word

• स्थल-प्राये: in a mostly level (area)
• स्थल-प्राये: Adhikarana (अधिकरण, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्थल + प्राय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of वनोद्देशे); तत्पुरुष: स्थलस्य प्रायः = 'mostly level/mostly land'

• वन-उद्देशे: in the forest region
• वन-उद्देशे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन + उद्देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: वनस्य उद्देशः

• पिप्पली-वन-शोभिते: adorned with a pippali-grove
• पिप्पली-वन-शोभिते: Adhikarana (अधिकरण, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पिप्पली + वन + शोभित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) √शुभ्/शोभ्; तत्पुरुष: पिप्पलीवनैः शोभितः

• बहु-पुष्प-फले: with many flowers and fruits
• बहु-पुष्प-फले: Adhikarana (अधिकरण, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बहु + पुष्प + फल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुष: बहूनि पुष्पाणि फलानि च यस्मिन्

• रम्ये: beautiful
• रम्ये: Adhikarana (अधिकरण, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• नाना-शकुनि-नादिते: resounding with various birds
• नाना-शकुनि-नादिते: Adhikarana (अधिकरण, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय) + शकुनि + नादित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) √नद्; तत्पुरुष: नानाशकुनिभिः नादितः

Context

This plain land in the beautiful forest tract is adorned with fig trees,filled with flowers, fruits, and delightful sounds of different birds.

Characters & Entities

• Sutīkṣṇa
• Rāma
• birds

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes harmony with sacred nature: the tapovana is portrayed as orderly and life-giving, supporting ascetic life and righteous travel.

What is the narrative situation?

Sutīkṣṇa describes the terrain and natural signs around the route/region near the hermitages.

Which character virtue is emphasized?

Attentiveness to environment and calm discernment—qualities needed for dharmic living in the wilderness.