Shloka 18

Bhīṣma–Arjuna Strategic Engagement at Virāṭa’s Frontier (भीष्मार्जुनयुद्धम्)

Devanagari script

स रोषवशमापतन्न: कर्णमेव जिघांसया । तमैक्षत विवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां कुरुपुड्रव:,तब कुरुश्रेष्ठ अर्जुन रोषके वशीभूत हो कर्णको ही मार डालनेकी इच्छासे दोनों आँखें फाड़-फाड़कर उसकी ओर देखने लगे

Transliteration

sa roṣavaśam āpatan naḥ karṇam eva jighāṃsayā | tam aikṣata vivṛttābhyāṃ netrābhyāṃ kurupuṅgavaḥ ||

Translation

تب کوروؤں میں برتر ارجن غضب کے قبضے میں آ کر، صرف کرن کو قتل کرنے کی نیت سے، آنکھیں پھاڑ کر اسی کی طرف دیکھنے لگا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• रोषवशम्: under the sway of anger
• रोषवशम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रोषवश
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• आपतत्: rushed/fell upon
• Type: Verb
• Root: आपत् (धातु: पत्/आपत्)
• Form: Imperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada

• नः: of us/our
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: Genitive, Plural

• कर्णम्: Karna
• कर्णम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कर्ण
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• एव: indeed/only
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• जिघांसया: with the desire to kill
• जिघांसया: Karana
• Type: Noun
• Root: जिघांसया (इच्छा-शब्द; desiderative noun from √हन्)
• Form: Feminine, Instrumental, Singular

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• ऐक्षत: looked at
• Type: Verb
• Root: ईक्ष्
• Form: Imperfect, 3rd, Singular, Atmanepada

• विवृत्ताभ्याम्: with (his) widened/turned (two)
• विवृत्ताभ्याम्: Karana
• Type: Adjective
• Root: विवृत्त (वि+√वृत्/√वृत्त; past participle used adjectivally)
• Form: Neuter, Instrumental, Dual

• नेत्राभ्याम्: with (his) two eyes
• नेत्राभ्याम्: Karana
• Type: Noun
• Root: नेत्र
• Form: Neuter, Instrumental, Dual

• कुरुपुङ्गवः: the bull among the Kurus (best of the Kurus)
• कुरुपुङ्गवः: Karta
• Type: Noun
• Root: कुरुपुङ्गव
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Arjuna
• Karṇa
• Kuru lineage (Kuru)