Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Adhyāya 55: Pārtha–Rādheya Saṃvāda and Tactical Exchange

Chapter 55

दिव्ययोगाच्च पार्थस्य हयानामुत्तरस्य च । शिक्षाशिल्पोपपन्नत्वादस्त्राणां च परिक्रमात्‌ । वीर्यवच्त्वं द्रुतं चाग्रयं दृष्टवा जिष्णोरपूजयन्‌,अर्जुनके दिव्यास्त्रोंका प्रयोग, घोड़ोंकी शिक्षा, रथ-संचालनकी कलामें उत्तरका कौशल तथा पार्थके अस्त्र चलानेका क्रम--इन सबके कारण तथा उनका पराक्रम और अत्यन्त फुर्ती देखकर शत्रु भी उनकी प्रशंसा करने लगे

divyayogāc ca pārthasya hayānām uttarasyā ca | śikṣāśilpopapannatvād astrāṇāṃ ca parikramāt | vīryavattvaṃ drutaṃ cāgryaṃ dṛṣṭvā jiṣṇor apūjayan |

وَیشَمپایَن نے کہا—پارتھ کے دیویہ استروں کا استعمال، اُتّر کی گھوڑوں کی تربیت، رتھ چلانے کی فنکاری اور ہتھیاروں کے استعمال کی منظم ترتیب؛ اور جِشنو کی دلیری، تیزی اور برتری دیکھ کر—دشمن بھی ان کی تعریف کرنے لگے۔

दिव्ययोगात्from (the) divine skill/discipline
दिव्ययोगात्:
Karana
TypeNoun
Rootदिव्ययोग
FormMasculine, Ablative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पार्थस्यof Partha (Arjuna)
पार्थस्य:
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Genitive, Singular
हयानाम्of the horses
हयानाम्:
TypeNoun
Rootहय
FormMasculine, Genitive, Plural
उत्तरस्यof Uttara
उत्तरस्य:
TypeNoun
Rootउत्तर
FormMasculine, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
शिक्षाtraining/discipline
शिक्षा:
TypeNoun
Rootशिक्षा
FormFeminine, Nominative, Singular
शिल्पcraft/skill (e.g., charioteering)
शिल्प:
TypeNoun
Rootशिल्प
FormNeuter, Nominative, Singular
उपपन्नत्वात्because of being endowed/possessed
उपपन्नत्वात्:
Karana
TypeNoun
Rootउपपन्नत्व
FormNeuter, Ablative, Singular
अस्त्राणाम्of weapons/missiles
अस्त्राणाम्:
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
परिक्रमात्from (his) practice/handling (of weapons)
परिक्रमात्:
Karana
TypeNoun
Rootपरिक्रम
FormMasculine, Ablative, Singular
वीर्यवत्valorous/mighty (deed/act)
वीर्यवत्:
Karma
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormNeuter, Accusative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootत्वद्
FormNominative, Singular
द्रुतम्swift (movement/action)
द्रुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootद्रुत
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अग्र्यम्excellent/supreme
अग्र्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअग्र्य
FormNeuter, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada
जिष्णोःof Jishnu (Arjuna)
जिष्णोः:
TypeNoun
Rootजिष्णु
FormMasculine, Genitive, Singular
अपुजयन्they praised/honoured
अपुजयन्:
TypeVerb
Rootपूज्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pārtha (Arjuna)
J
Jiṣṇu (Arjuna)
U
Uttara
H
horses
W
weapons (astras)

Educational Q&A

Excellence in dharmic warfare is grounded in disciplined training and mastery: skill with weapons, control of horses, and composed speed in action. Such evident competence can command respect even from opponents, suggesting that true merit is recognizable beyond partisan loyalties.

During the battle episode in Virāṭa’s context, Arjuna (Pārtha/Jiṣṇu) demonstrates extraordinary prowess and systematic weapon-use, while Prince Uttara shows competence in handling the horses and chariot-related skills. Observing their valor and swiftness, even the enemy warriors begin to praise them.