Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

अध्याय ५०: उत्तरेण सह अर्जुनस्य रथप्रयाणे ध्वजचिह्नैः कौरवसेनानिर्देशः

Arjuna directs Uttara by identifying Kaurava commanders through banners

कतमद्‌ द्वैरथं युद्ध यत्राजैषीर्धनंजयम्‌ । नकुलं सहदेवं वा धन येषां त्वया हृतम्‌,राजा दुर्योधन! तुमने जिन पाण्डवोंका धन कपटद्यूतके द्वारा हर लिया है, उनमेंसे धनंजय, नकुल या सहदेव किसको कब युद्धमें हराया है? वह कौन-सा द्वन्दयुद्ध हुआ था, जिसमें तुमने अर्जुन आदिमेंसे किसीको जीता हो?

katamad dvairathaṃ yuddhaṃ yatrājaiṣīr dhanaṃjayam | nakulaṃ sahadevaṃ vā dhana yeṣāṃ tvayā hṛtam ||

کِرپا نے کہا—وہ کون سا دو بدو معرکہ تھا جس میں تم نے دھننجے (ارجن) کو شکست دی؟ یا نکُل اور سہ دیو کو؟ جن پانڈوؤں کا مال تم نے فریب آمیز جوئے سے چھین لیا، اے راجا دُریودھن—بتاؤ، منصفانہ جنگ میں تم نے ان میں سے کسی کو کب مغلوب کیا ہے؟

कतमद्which (one)?
कतमद्:
Karta
TypeAdjective
Rootकतम
FormNeuter, Nominative, Singular
द्वैरथम्chariot-duel; single combat in chariots
द्वैरथम्:
Karta
TypeNoun
Rootद्वैरथ
FormNeuter, Nominative, Singular
युद्धम्battle, fight
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Nominative, Singular
यत्रwhere, in which (situation)
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
अजैषीःyou conquered/defeated
अजैषीः:
TypeVerb
Rootजि
FormAorist (simple past), 2, Singular, Parasmaipada
धनंजयम्Dhanañjaya (Arjuna)
धनंजयम्:
Karma
TypeNoun
Rootधनंजय
FormMasculine, Accusative, Singular
नकुलम्Nakula
नकुलम्:
Karma
TypeNoun
Rootनकुल
FormMasculine, Accusative, Singular
सहदेवम्Sahadeva
सहदेवम्:
Karma
TypeNoun
Rootसहदेव
FormMasculine, Accusative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
धनम्wealth
धनम्:
Karma
TypeNoun
Rootधन
FormNeuter, Nominative, Singular
येषाम्of whom
येषाम्:
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Genitive, Plural
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine, Instrumental, Singular
हृतम्taken away, stolen
हृतम्:
TypeVerb
Rootहृ
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular, Passive (participial)
राजाO king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
दुर्योधनO Duryodhana
दुर्योधन:
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Vocative, Singular

कृप उवाच

K
Kṛpa
D
Duryodhana
D
Dhanañjaya (Arjuna)
N
Nakula
S
Sahadeva
P
Pāṇḍavas
D
dyūta (gambling)

Educational Q&A

True victory, especially for a kṣatriya, is measured by fair prowess in battle and adherence to dharma, not by gains obtained through deceit. Kṛpa exposes the moral weakness of boasting over wealth won by fraudulent gambling rather than by honorable combat.

Kṛpa challenges Duryodhana’s implied superiority over the Pāṇḍavas. He asks for any instance of a proper chariot-duel where Duryodhana actually defeated Arjuna, Nakula, or Sahadeva, pointing out that Duryodhana’s ‘victory’ was merely the confiscation of their wealth through the rigged dice game.