Shloka 34
Śamī-vṛkṣe śastra-nidhāna and Entry into Virāṭa’s Capital (शमीवृक्षे शस्त्रनिधानम्)
आगोपालाविपालेभ्य आचक्षाणा: परंतपा: । आजममुर्नगरा भ्याशं पार्था: शत्रुनिबर्हणा:,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
āgopālāvipālebhya ācakṣāṇāḥ paraṃtapāḥ | ājagmur nagarābhyāśaṃ pārthāḥ śatrunibarhaṇāḥ ||
وَیشَمپایَن نے کہا: دشمنوں کو جلانے والے، دشمن کُش پارتھوں نے گوالوں اور چرواہوں کو سارا ماجرا سمجھا دیا اور شہر کے قریب آ پہنچے۔ سیاق یہ تھا کہ بدبو کے خوف سے لوگ شمی کے درخت کے پاس نہ آئیں—اسی لیے لاش باندھی گئی تھی، تاکہ چھپائے گئے ہتھیار محفوظ رہیں اور اَجْنات واس کی قسم نہ ٹوٹے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights pragmatic dharma: the Pāṇḍavas protect a higher obligation (their vow of concealment and future restoration of justice) by using a socially believable explanation. It shows how duty can involve careful speech and strategy, not merely open display of virtue.
After securing their hidden weapons at the śamī tree and ensuring people will avoid the spot (by tying a corpse and giving a customary rationale to herdsmen), the Pāṇḍavas proceed toward the city, maintaining their incognito status during the final year of exile.