Shloka 32
Śamī-vṛkṣe śastra-nidhāna and Entry into Virāṭa’s Capital (शमीवृक्षे शस्त्रनिधानम्)
आबद्धं शवमत्रेति गन्धमाप्राय पूतिकम् । अशीतिशतवर्षेयं माता न इति वादिन:,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
ābaddhaṃ śavam atreti gandham āprāya pūtikam | aśītiśatavarṣeyam mātā na iti vādinaḥ ||
وَیشَمپایَن نے کہا: “یہاں ایک لاش باندھی گئی ہے؛ اس کی سڑی ہوئی بدبو پھیل رہی ہے۔” وہ کہتے—“یہ ہماری ایک سو اسی برس کی ماں ہے”—اور اسی طرح عذر بیان کرتے۔ پاندَووں نے شمی کے درخت کی شاخوں سے ایک مردہ جسم باندھ دیا تاکہ بدبو سے لوگ دور رہیں اور وہاں چھپائے گئے ہتھیاروں کا راز نہ کھلے؛ اور جنگل میں گائیں چرانے والے گوالوں اور بھیڑیں پالنے والے چرواہوں کو اسے اپنے کُلی دھرم اور آبائی رِیت بتا کر، دشمنوں کو کچلنے والے کُنتی پُتر شہر کے نزدیک جا پہنچے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights pragmatic conduct under constraint: to protect a higher duty (safeguarding their arms and maintaining incognito during exile), the Pāṇḍavas employ a socially repelling deterrent and a conventional-sounding explanation. It raises an ethical tension between truthfulness and the necessity of strategic concealment in service of dharma.
The Pāṇḍavas tie a corpse to a śamī tree so that the foul smell will keep herdsmen away, preventing discovery of what they have concealed there. When questioned, they claim it is their very old mother and that this is an ancestral custom, and then proceed toward the city area.