Shloka 17
आचार्य-क्षमा, देśa–kāla-नīti, तथा भेद-दोषः
Teacher-Reconciliation, Timing-Policy, and the Fault of Factionalism
अमानुषाणां शब्देन भूतानां ध्वजवासिनाम् | रथस्य च निनादेन मनो मुहाृति मे भूशम्,धनुषकी ऐसी टंकार भी पहले कभी मैंने नहीं सुनी थी। इस शंखके भयानक शब्दसे, धनुषकी अनुपम टंकारसे, ध्वजामें निवास करनेवाले मानवेतर प्राणियोंके घोर शब्दसे तथा रथकी भारी घर्घराहटसे भी डरकर मेरा हृदय बहुत व्याकुल हो उठा है
Uttara uvāca | amānuṣāṇāṁ śabdena bhūtānāṁ dhvajavāsinām | rathasya ca ninādena mano muhūrti me bhṛśam ||
اُتّر نے کہا—جھنڈے پر بسنے والے غیرانسانی بھوتوں کی ہولناک چیخوں اور رتھ کی گرجدار گونج نے ایک لمحے میں میرا دل و دماغ بری طرح ہلا دیا ہے۔ اس شنکھ کی دہشت ناک آواز اور کمان کی بے مثال ٹنکار نے میرے دل کو خوف اور اضطراب سے بھر دیا ہے۔
उत्तर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how overwhelming external signs—martial sounds and ominous cries—can destabilize the mind; it implicitly contrasts fear-driven agitation with the steadiness expected of a warrior, setting up the need for guidance and courage.
Uttara, overwhelmed by the terrifying sounds associated with the chariot and the banner (and the uncanny beings said to dwell there), confesses that his mind and heart have become intensely disturbed, expressing panic on the eve of confrontation.