Shloka 20
Aśvatthāman’s Admonition to Karṇa on Boasting, Varṇa-Duties, and the Threat of Arjuna
Virāṭa-parva, Adhyāya 45
यस्य याते न पश्यन्ति भूमौ क्षिप्तं पद पदम् | दक्षिणां यो धुरं युक्त: सुग्रीवसदृशो हय:,जो घोड़ा दाहिनी धुरीमें जोता गया है तथा जिसके जाते समय लोग यह नहीं देख पाते कि उसने कब कहाँ पृथ्वीपर पैर रखा या उठाया है, यह (भगवान् श्रीकृष्णके चार अश्रोंमेंसे) सुग्रीव नामक घोड़ेके समान है
yasya yāte na paśyanti bhūmau kṣiptaṃ pada padam | dakṣiṇāṃ yo dhuraṃ yuktaḥ sugrīvasadṛśo hayaḥ ||
اُتّرا نے کہا—وہ گھوڑا جس کے دوڑتے وقت زمین پر اس کے کھُروں کے نشان تک دکھائی نہیں دیتے—اتنا تیز کہ لوگ قدم بہ قدم یہ نہیں دیکھ پاتے کہ اس نے کہاں پاؤں رکھا یا کہاں اٹھایا—وہی گھوڑا جُوئے کے ڈنڈے کی دائیں دھُری میں جُتا ہوا ہے؛ وہ شری کرشن کے چار مشہور گھوڑوں میں ‘سُگریو’ نامی گھوڑے کے مانند ہے۔
उत्तर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights excellence in duty through mastery of means: in a martial context, the quality of one’s equipment and training (here, a supremely swift, well-yoked horse) supports effective action. Ethically, it underscores preparedness and competence as part of responsible conduct in perilous situations.
Uttara is describing a remarkable chariot-horse—identified with Sugrīva, famed among Śrī Kṛṣṇa’s four horses—emphasizing its extraordinary speed and noting its position yoked on the right side of the chariot.