Shloka 3
Uttara–Arjuna Saṃvāda and the Re-Arming of Gāṇḍīva
Virāṭa-parva, Adhyāya 40
(नैभि: काममलं कर्तु कर्म वैजयिकं त्विह । अतिसूक्ष्माणि हस्वानि सर्वाणि च मृदूनि च । आयुधानि महाबाहो तवैतानि परंतप ।।) तस्माद् भूमिंजयारोह शमीमेतां पलाशिनीम्,'शत्रुओंको संताप देनेवाले महाबाहु उत्तर! तुम्हारे ये सभी अस्त्र-शस्त्र अत्यन्त सूक्ष्म, छोटे और कोमल हैं। इनके द्वारा यहाँ विजय दिलानेवाला पराक्रम नहीं किया जा सकता। इसलिये भूमिंजय! पत्तोंसे सुशोभित इस शमीवृक्षपर शीघ्र चढ़ जाओ
vaiśampāyana uvāca | naibhiḥ kāmam alaṃ kartuṃ karma vaijayikaṃ tv iha | atisūkṣmāṇi hrasvāni sarvāṇi ca mṛdūni ca | āyudhāni mahābāho tavaitāni paraṃtapa || tasmād bhūmiṃjaya āroha śamīm etāṃ palāśinīm |
وَیشَمپایَن نے کہا— “اے مہاباہو! اے دشمنوں کو تپانے والے اُتّر! ان سے یہاں وہ کام—جو فتح دلائے—تمہاری خواہش کے مطابق نہیں ہو سکتا۔ تمہارے یہ سب ہتھیار نہایت باریک، چھوٹے اور نرم ہیں۔ اس لیے، اے بھومِنجَی! اس پتّوں سے بھرے شمی کے درخت پر فوراً چڑھ جاؤ۔”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Victory requires appropriate means and clear judgment: delicate or unsuitable tools cannot achieve a decisive martial objective. The verse underscores practical discernment (yukti) aligned with a kṣatriya’s duty—choosing effective instruments rather than relying on wishful intent.
In the Virāṭa episode, Uttara is being directed regarding weapons: the arms at hand are described as too fine, small, and soft to secure victory in the present conflict. He is therefore instructed to climb a leafy śamī tree—contextually tied to retrieving or accessing proper weapons concealed there.