Shloka 19
Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)
बुद्धिमान् पुरुषको चाहिये कि वह राजाओंकी रानियोंसे मेल-जोल न करे और जो रनिवासमें आते-जाते हों, राजा जिनसे द्वेष रखते हों तथा जो लोग राजाका अहित चाहनेवाले हों, उनसे भी मैत्री स्थापित न करे ।। विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि । एवं विचरतो राज्ञि न क्षतिर्जायते क्वचित्,छोटे-से-छोटे कार्य भी राजाको जनाकर ही करे। राजदरबारमें ऐसा आचरण करनेवाले मनुष्योंको कभी हानि नहीं उठानी पड़ती
dhaugyā uvāca | buddhimān puruṣaḥ kāryaḥ yathā rājñāṃ rājñībhiḥ saṃsargaṃ na kuryāt, antaḥpure ye ca gacchanti āgacchanti, rājñā yeṣu dveṣaḥ, ye ca rājño 'hitaṃ kāṅkṣanti, taiḥ saha maitrīṃ na kuryāt || vidite cāsya kurvīta kāryāṇi sulaghūny api | evaṃ vicarato rājñi na kṣatir jāyate kvacit ||
دھومیہ نے کہا—دانشمند آدمی کو کبھی بھی بادشاہوں کی رانیوں سے قربت نہیں رکھنی چاہیے۔ جو لوگ اندرونی محلوں میں آتے جاتے ہوں، جن سے بادشاہ عداوت رکھتا ہو، اور جو بادشاہ کا نقصان چاہتے ہوں—ان سے بھی دوستی نہ کرے۔ چھوٹے سے چھوٹا کام بھی بادشاہ کو آگاہ کرکے ہی کرے۔ جو دربار میں اس طرح چلتا ہے، اسے کہیں بھی گزند نہیں پہنچتی۔
धौग्य उवाच
Educational Q&A
Maintain strict prudence in royal service: avoid intimate ties with the queen’s quarters and with politically dangerous persons, and keep the king informed even about minor actions. This minimizes suspicion, intrigue, and personal risk.
A counselor figure (Dhaugyā) gives practical guidance on how to behave safely at a king’s court, warning against associations that can trigger royal suspicion or entangle one in palace politics.