Shloka 7
Virāṭa Rescued from Suśarmā; Night Battle and Royal Gratitude (विराटमोक्षणं सुशर्मवधाभिमुखं च)
पक्षिणश्वापतन् भूमौ सैन्येन रजसा5<वृता: । इषुभिव्यतिसर्पदूभिरादित्योडन्तरधीयत,सेनाकी धूलसे आच्छादित होकर उड़ते हुए पक्षी भी भूमिपर गिर जाते थे। दोनों ओरसे छूटे हुए बाणोंद्वारा (आकाश खचाखच भर जानेके कारण) सूर्यदेवका दीखना बंद हो गया
pakṣiṇaś cāpatan bhūmau sainyena rajasāvṛtāḥ | iṣubhir vyatisarpadbhiḥ ādityo ’ntaradhīyata ||
وَیشَمپایَن نے کہا— لشکر کی اڑتی ہوئی گرد سے ڈھکے ہوئے پرندے بھی اُڑتے اُڑتے زمین پر آ گرتے تھے۔ اور دونوں جانب سے چھوٹے ہوئے تیر جب دھاروں کی طرح آسمان میں ایک دوسرے کو کاٹتے ہوئے گزرنے لگے تو سورج بھی نظر سے اوجھل ہو گیا—اتنی گھنی تھی گرد اور تیروں کی بارش۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the dehumanizing scale of warfare: when conflict becomes all-consuming, even nature (birds, sunlight) is overwhelmed. Ethically, it functions as a warning about how unchecked martial fury and mass violence obscure clarity and order—symbolized by the Sun being hidden.
A fierce battle is underway. Dust raised by the troops fills the air so heavily that birds cannot fly and drop to the ground. Simultaneously, volleys of arrows crisscross the sky in such density that the Sun is no longer visible.