Shloka 9
Virāṭa-parva Adhyāya 22 — Draupadī’s Abduction Attempt and Bhīma’s Suppression of the Kīcakas
प्रवादेनेह मत्स्यानां राजा नाम्नायमुच्यते । अहमेव हि मत्स्यानां राजा वै वाहिनीपति:,“राजा विराट तो कहनेके लिये ही मत्स्यदेशका नाममात्रका राजा है। वास्तवमें मैं ही यहाँका राजा हूँ; क्योंकि सेनाका मालिक मैं हूँ
pravādeneiha matsyānāṁ rājā nāmnāyam ucyate | aham eva hi matsyānāṁ rājā vai vāhinīpatiḥ ||
وَیشَمپایَن نے کہا—یہاں عام گفتگو میں وِراٹ کو مَتسیہ دیش کا بادشاہ صرف نام کے لیے کہا جاتا ہے۔ حقیقت میں یہاں کا بادشاہ میں ہی ہوں، کیونکہ لشکر کا مالک اور سپہ سالار میں ہوں۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the difference between nominal authority and real power: titles may belong to one person, but effective rule can rest with whoever controls the military force, raising ethical questions about legitimacy and governance.
In the Matsya context, a speaker asserts that Virāṭa is regarded as king only by convention, while the speaker claims true kingship on the basis of being the army’s commander (vāhinīpati), indicating a power dynamic within the kingdom.