Mahabharata — Virata Parva, Shloka 42
द्रौपदी-भीमसेनसंवादः
Draupadī–Bhīmasena Dialogue on Suffering, Kāla, and Daiva
Devanagari script
यस्त्रिभिननित्यसम्पन्नो रूपेणास्त्रेण मेधया । सो<श्चबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम् ४२ ।।
Translation
“جو حسن، اسلحہ دانی اور ذہانت—ان تینوں سے ہمیشہ بہرہ ور ہے، وہی اب وِراٹ کے ہاں اَشوَبَندھ (گھوڑے باندھنے والا) بن گیا ہے۔ دیکھو، زمانے کی کیسی الٹی گردش ہے!”
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Karana
TypeNumeral
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
नित्यसम्पन्नःalways endowed (with)
नित्यसम्पन्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootनित्यसम्पन्न
FormMasculine, Nominative, Singular
रूपेणby/with beauty, form
रूपेण:
Karana
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Instrumental, Singular
अस्त्रेणby/with weapons (martial skill)
अस्त्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
मेधयाby/with intelligence
मेधया:
Karana
TypeNoun
Rootमेधा
FormFeminine, Instrumental, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अश्वबन्धःhorse-tetherer (one who ties horses)
अश्वबन्धः:
Karta
TypeNoun
Rootअश्वबन्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
विराटस्यof Virāṭa
विराटस्य:
Adhikarana
TypeProperNoun
Rootविराट
FormMasculine, Genitive, Singular
पश्यsee, behold
पश्य:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
कालस्यof Time/fate
कालस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Genitive, Singular
पर्ययम्reversal, vicissitude
पर्ययम्:
Karma
TypeNoun
Rootपर्यय
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes