Shloka 102
Devanagari script
युधिषछ्िर उवाच यदा धर्मश्न भार्या च परस्परवशानुगौ । तदा धर्मार्थकामानां त्रयाणामपि संगम:,युधिछ्िर बोले--जब धर्म और भार्या-ये दोनों परस्पर अविरोधी होकर मनुष्यके वशमें हो जाते हैं, उस समय धर्म, अर्थ और काम--इन तीनों परस्पर विरोधियोंका भी एक साथ रहना सहज हो जाता है-
Translation
یُدھِشٹھِر نے کہا—جب دھرم اور بیوی—یہ دونوں باہم بےتضاد ہو کر انسان کے قابو میں ہوں، تب دھرم، اَرتھ اور کام—ان تینوں کا بھی ایک ساتھ اجتماع ہو جاتا ہے۔
Word by Word
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
धर्मःdharma; righteousness
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
भार्याwife
भार्या:
Karta
TypeNoun
Rootभार्या
FormFeminine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
परस्परवशानुगौmutually under control/obedient to each other
परस्परवशानुगौ:
Karta
TypeAdjective
Rootपरस्परवशानुग
FormMasculine, Nominative, Dual
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
धर्मार्थकामानाम्of dharma, artha, and kāma
धर्मार्थकामानाम्:
TypeNoun
Rootधर्मार्थकाम
FormMasculine, Genitive, Plural
त्रयाणाम्of the three
त्रयाणाम्:
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
अपिalso; even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
संगमःunion; concurrence; coming together
संगमः:
Karta
TypeNoun
Rootसंगम
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
युधिषछ्िर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes