Shloka 14
अरण्यकपर्व — मार्कण्डेयकथिते रामविजयः, सीताशुद्धिः, अयोध्याप्रत्यागमनवर्णनम्
Rāma’s victory, Sītā’s vindication, and return to Ayodhyā as told by Mārkaṇḍeya
स जज्ञे विश्रवा नाम तस्यात्मार्थेन वै द्विज: । प्रतीकाराय सक्रोधस्ततो वैश्रवणस्य वै,राजन! वैश्रवण अपने पिताको छोड़कर पितामहकी सेवामें रहने लगे। इससे उनपर क्रोध करके पिता पुलस्त्यने स्वयं अपने-आपको ही दूसरे रूपमें प्रकट कर लिया। पुलस्त्यके आधे शरीरसे जो दूसरा द्विज प्रकट हुआ, उसका नाम विश्रवा था। विश्रवा वैश्रवणसे बदला लेनेके लिये उनके ऊपर सदा कुपित रहा करते थे
sa jajñe viśravā nāma tasyātmārthena vai dvijaḥ | pratīkārāya sakrodhas tato vaiśravaṇasya vai, rājan |
مارکنڈیہ نے کہا—اس سے وِشرَوا نام کا ایک دْوِج پیدا ہوا، جو اس کے اپنے ہی مقصد کے لیے ظاہر کیا گیا تھا۔ اور اے راجن! وہ غضب سے بھڑک کر ویشروَن کے خلاف انتقام/جوابی کارروائی کے لیے ہی وجود میں آیا۔
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how anger and the urge for retaliation can shape even familial and cosmic outcomes; it frames wrath as a powerful motive that generates further entanglement rather than reconciliation.
Mārkaṇḍeya tells the king that a brahmin-sage named Viśravā came into being, and that his emergence is linked to anger and a purpose of counteraction directed against Vaiśravaṇa (Kubera), continuing a conflict within a lineage.