Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Daśagrīva-boonāvaraṇa, Viṣṇv-avatāra-niyoga, Vānara-sahāya-janana, Mantharā-nirmāṇa

कृषिगोरक्ष्यमित्येके प्रतिपद्यन्ति मानवा: । पुरुषा: प्रेष्पतामेके निर्गच्छन्ति धनार्थिन:,कुछ मनुष्य कृषि तथा गोरक्षाको अपनी जीविकाका साधन बनाते हैं, कुछ लोग धनकी इच्छासे नौकरी करनेके लिये दूर निकल जाते हैं

kṛṣigorakṣyam ity eke pratipadyanti mānavāḥ | puruṣāḥ preṣyatām eke nirgacchanti dhanārthinaḥ ||

ویاس نے کہا— کچھ لوگ کھیتی باڑی اور گائے کی نگہداشت کو روزی کا ذریعہ بناتے ہیں، اور کچھ دولت کی خواہش میں دوسروں کی خدمت (ملازمت) کے لیے دور دراز نکل جاتے ہیں۔

कृषिagriculture, farming
कृषि:
Karma
TypeNoun
Rootकृषि
FormFeminine, Nominative, Singular
गोरक्ष्यम्cow-protection, cattle-rearing
गोरक्ष्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootगोरक्ष्य
FormNeuter, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एकेsome (people)
एके:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रतिपद्यन्तिadopt, undertake
प्रतिपद्यन्ति:
TypeVerb
Rootप्रति√पद्
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
मानवाःmen, humans
मानवाः:
Karta
TypeNoun
Rootमानव
FormMasculine, Nominative, Plural
पुरुषाःmen, persons
पुरुषाः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रेष्यताम्of servants; of those in service
प्रेष्यताम्:
TypeNoun
Rootप्रेष्य
FormNeuter, Genitive, Plural
एकेsome (people)
एके:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Plural
निर्गच्छन्तिgo out, depart
निर्गच्छन्ति:
TypeVerb
Rootनिर्√गम्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
धनार्थिनःseeking wealth
धनार्थिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootधनार्थिन्
FormMasculine, Nominative, Plural

व्यास उवाच

V
Vyāsa
K
kṛṣi (farming)
G
gorakṣya (cattle-rearing)
P
preṣyatā (service/employment)
D
dhana (wealth)

Educational Q&A

The verse observes that people pursue different livelihoods—some rooted in self-sustaining work like farming and cattle-care, others choosing wage-service and travel for wealth—highlighting the ethical reality that artha (material pursuit) shapes human choices and social roles.

Vyāsa is describing common human occupations and motivations: certain people remain with agrarian and pastoral work, while others leave home to work in service for pay, emphasizing the diversity of life-paths in society.