Shloka 48

इन्द्रस्य दुःखप्राप्तिः—त्रिशिरोवधः, वृत्रोत्पत्तिः, जृम्भिकाजननम्

Indra’s Distress: Slaying of Triśiras, Birth of Vṛtra, and the Origin of Yawning

Devanagari script

अग्नौ हुत्वा समुत्पाद्य घोर वृत्रमुवाच ह । इन्द्रशत्रो विवर्धस्व प्रभावात्‌ तपसो मम,साथ ही वह पापात्मा और दुरात्मा देवेन्द्र भी मेरा महान्‌ तपोबल देख ले। ऐसा कहकर क्रोधमें भरे हुए तपस्वी एवं महायशस्वी त्वष्टाने आचमन करके अग्निमें आहुति दे घोर रूपवाले वृत्रासुरको उत्पन्न करके उससे कहा--*इन्द्रशत्रो! तू मेरी तपस्याके प्रभावसे खूब बढ़ जा'

Transliteration

agnau hutvā samutpādya ghoraṃ vṛtram uvāca ha | indraśatro vivardhasva prabhāvāt tapaso mama ||

Translation

آگ میں آہوتی دے کر اس نے ہولناک ورترا کو پیدا کیا اور اس سے کہا—“اے اندر کے دشمن! میری تپسیا کے اثر سے تو خوب بڑھ اور زورآور ہو۔”

Word by Word

अग्नौin the fire

हुत्वाhaving offered (as oblation)

समुत्पाद्यhaving produced/created

घोरम्terrible, dreadful

वृत्रम्Vṛtra (the demon)

उवाचsaid

हindeed/then (emphatic particle)

इन्द्रशत्रोO Indra’s enemy (Indra-slayer)

विवर्धस्वgrow, increase

प्रभावात्from/through the power (effect)

तपसःof austerity, of penance

ममof me, my

Speaker

शल्य उवाच

Characters & Entities

Śalya

Vṛtra

Indra

Agni (sacrificial fire)

Tapas (austerity power)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes