Shloka 17
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
महावनेष्वबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन च | “मधुसूदन! जो भेरी एवं मृदंगके नादसे, शंख एवं वेणुकी ध्वनिसे तथा स्त्रियोंके गीतोंके मधुर शब्द तथा सूत, मागध एवं वन्दीजनोंद्वारा की हुई स्तुति सुनकर जागते थे, वे ही बड़े-बड़े जंगलोंमें हिंसक जन्तुओंके कठोर शब्द सुनकर किस प्रकार नींद तोड़ते रहे होंगे? ।। ह्वीमान् सत्यधृतिर्दान्तो भूतानामनुकम्पिता,“श्रीकृष्ण! जो लज्जाशील, सत्यको धारण करनेवाले, जितेन्द्रिय तथा सब प्राणियोंपर दया करनेवाले हैं; जो काम (राग) एवं द्वेषको वशमें करके सत्पुरुषोंके मार्गकका अनुसरण करते हैं; जो अम्बरीष, मान्धाता, ययाति, नहुष, भरत, दिलीप एवं उशीनरपुत्र शिबि आदि प्राचीन राजर्षियोंके सदाचारपालनरूप धारण करनेमें कठिन धर्मकी धुरीको धारण करते हैं; जिनमें शील और सदाचारकी सम्पत्ति भरी हुई है, जो धर्मज्ञ, सत्यप्रतिज्ञ और सर्वगुणसम्पन्न होनेके कारण इस भूमण्डलके ही नहीं, तीनों लोकोंके भी राजा हो सकते हैं; जिनका मन सदा धर्ममें ही लगा रहता है, जो धर्मशास्त्रज्ञान और सदाचार सभी दृष्टियोंसे समस्त कौरवोंमें सबसे श्रेष्ठ हैं; जिनकी अंगकान्ति शुद्ध जाम्बूनद सुवर्णके समान गौर है, जो देखनेमें सभीको प्रिय लगते हैं; वे महाबाहु अजातशत्रु युधिष्ठिर इस समय कैसे हैं?
vaiśampāyana uvāca | mahāvaneṣv abodhyanta śvāpadānāṃ rutena ca | “madhusūdana! ye bherī-mṛdaṅgaka-nādena śaṅkha-veṇukī-dhvaninā tathā strīṇāṃ gīta-madhura-śabdaiḥ sūta-māgadha-vandijanaiś ca kṛtāṃ stutiṃ śrutvā jāgrati sma, te eva mahā-vaneṣu hiṃsra-jantūnāṃ kaṭhora-śabdān śrutvā kathaṃ nidrāṃ vyucchedayiṣyanta? || hrīmān satyadhṛtir dānto bhūtānām anukampitaḥ | śrīkṛṣṇa! yaḥ kāma-dveṣau vaśīkṛtya satpuruṣa-mārgaṃ anusarati | yo ’mbarīṣa-māndhātṛ-yayāti-nahuṣa-bharata-dilīpa-uśīnaraputra-śibi-prabhṛtīnāṃ prācīna-rājarṣīṇāṃ sadācāra-pālanarūpaṃ durdharaṃ dharma-dhuram dhārayati | yasmin śīla-sadācāra-sampad pūrṇā | yo dharmajñaḥ satyapratijñaḥ sarvaguṇa-sampannaś ca, bhūmaṇḍalasya na kevalaṃ trayāṇām api lokānāṃ rājā bhavet | yasya manaḥ sadā dharme niviṣṭam | dharmaśāstra-jñāna-sadācāra-dṛṣṭyā sarveṣāṃ kauravāṇāṃ śreṣṭhaḥ | yasya aṅga-kāntiḥ śuddha-jāmbūnada-suvarṇa-samā gaurī, yaḥ sarveṣāṃ priyadarśanaḥ | sa mahābāhur ajātaśatrur yudhiṣṭhiraḥ idānīṃ kathaṃ vartate?”
وَیشَمپایَن نے کہا— بڑے جنگلوں میں وہ درندوں کی چیخوں سے ہی بیدار ہوتے ہیں۔ اے مدھوسودن! جو کبھی بھیری اور مِردنگ کے ناد، شنکھ اور وینو کی گونج، عورتوں کے شیریں گیتوں اور سوت، ماغدھ و وَندیوں کی مدح سرائی سن کر اٹھتے تھے— وہ اب وسیع بیابانوں میں خونخوار جانوروں کی کرخت پکار سن کر کیسے نیند توڑتے ہوں گے؟ اے شری کرشن! اب یُدھشٹھِر کیسا ہے— جو حیا دار، سچ پر قائم، نفس کو قابو میں رکھنے والا اور تمام جانداروں پر رحم کرنے والا ہے؛ جس نے خواہش اور نفرت کو زیر کر کے نیکوں کے راستے کی پیروی کی ہے؛ جو امبریش، ماندھاتا، یَیاتی، نہوش، بھرت، دِلیپ اور اُشینر کے فرزند شِبی جیسے قدیم راجرشیوں کے سُدھ آچار کی صورت میں دشوار دھرم-دھُر کو اٹھائے ہوئے ہے؛ جس میں سیرت اور نیک چلنی کی دولت بھری ہے؛ جو دھرم کا جاننے والا، سچّی پرتِجّا والا اور ہر خوبی سے آراستہ ہے— زمین ہی نہیں، تینوں لوکوں کی بادشاہی کے بھی لائق؛ جس کا دل ہمیشہ دھرم میں لگا رہتا ہے؛ جو تمام کورَووں میں دھرم شاستر کے علم اور سُدھ آچار میں سب سے برتر ہے؛ جس کی بدن کی چمک خالص جامبونَد سونے جیسی گوری ہے اور جس کا دیدار سب کو بھاتا ہے— وہ مہاباہو، اجات شترُ یُدھشٹھِر اس وقت کیسا ہے؟
वैशम्पायन उवाच