Shloka 13
सात्यकिं च महावीर्य विराटं च सहात्मजम् । द्रपदं॑ च सहामात्य॑ धृष्टद्युम्नं च माधव,केशव! अपने शरीरमें मांस और रक्तका बोझ बढ़ानेवाला कौन ऐसा मनुष्य है, जो युद्धमें युधिष्ठि, भीमसेन, किसीसे पराजित न होनेवाले अर्जुन, सहदेव, बलराम, महापराक्रमी सात्यकि, पुत्रोंसहित विराट, मन्त्रियोंसहित द्रुपद, धृष्टद्युम्न, पराक्रमी काशिराज, चेदिनरेश धृष्टकेतु तथा आपका और मेरा सामना कर सके?
sātyakiṁ ca mahāvīryaṁ virāṭaṁ ca sahātmajam | drupadaṁ ca sahāmātyaṁ dhṛṣṭadyumnaṁ ca mādhava-keśava |
اے مادھو! عظیم قوت والے ساتیکِی، بیٹوں سمیت وِراٹ، وزیروں سمیت دُروپد، اور دھِرِشتدیومن بھی—جب یہ سب ہمارے ساتھ ہوں تو وہ کون انسان ہے جو اپنے جسم پر گوشت اور خون کا بوجھ بڑھانے کو تیار ہو کر جنگ میں تمہارا اور میرا مقابلہ کر سکے؟
नकुल उवाच
Educational Q&A
The verse uses a sharp ethical contrast: mere physical life (‘flesh and blood’) is worthless without discernment and righteous purpose. Nakula asserts that opposing a dharmically aligned coalition led by Kṛṣṇa and the Pāṇḍavas is not bravery but self-destructive folly.
In the Udyoga Parva’s war-preparation context, Nakula enumerates the principal allies on the Pāṇḍava side and, addressing Kṛṣṇa as Mādhava/Keśava, challenges the plausibility of any opponent daring to face such combined strength.