Shloka 11
Nakula’s Adaptive Counsel to Kṛṣṇa in the Kuru Assembly (उद्योगपर्व, अध्याय ७८)
भरतनन्दन! धर्मराज युधिष्ठिरने केवल पाँच गाँवोंको माँगनेके लिये जो आज्ञा दी है तथा नम्रतापूर्ण वचनोंमें जो संधिका प्रयोजन बताया है, वह सब दुर्योधनसे कहना उचित नहीं है--ऐसा मैं मानता हूँ; क्योंकि वह कुरुकुलकलंक पापात्मा उन सब बातों--को कभी स्वीकार नहीं करेगा। हमलोगोंका प्रस्ताव स्वीकार न करनेपर वह इस जगत्में अवश्य ही वधके योग्य हो जायगा
bharatanandana! dharmarāja yudhiṣṭhireṇa kevalaṃ pañca grāmān yācitum adya yā ājñā dattā, tathā namratāpūrṇaiḥ vacobhiḥ sandheḥ prayojanaṃ yat pratipāditaṃ, tat sarvaṃ duryodhanāya vaktum ucitaṃ na—iti me matiḥ; yataḥ sa kurukulakalaṅkaḥ pāpātmā tāḥ sarvāḥ kathāḥ kadācana na pratigrahiṣyati. asmākaṃ prastāvaṃ na pratigṛhṇan sa asmin jagati niścayenaiva vadhayogyo bhaviṣyati.
اے بھرت نندن! میں یہ مناسب نہیں سمجھتا کہ دریودھن کو وہ سب کچھ بتایا جائے جو آج دھرم راج یُدھشٹھِر نے حکم دیا ہے—یعنی محض پانچ گاؤں کی درخواست اور عاجزانہ کلام میں صلح کا مقصد۔ کیونکہ کورو خاندان پر دھبہ وہ گناہ گار ان میں سے کسی بات کو کبھی قبول نہیں کرے گا۔ اگر وہ ہماری تجویز رد کرے تو وہ اس دنیا میں یقیناً قتل کے لائق ٹھہرے گا۔
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
A peace offer, even when minimal and humbly framed, must be weighed against the opponent’s character and intentions; when reconciliation is impossible due to obstinate adharma, responsibility shifts toward protecting justice, even if that leads to righteous punishment.
Arjuna comments on Yudhiṣṭhira’s instruction to seek peace by asking only for five villages. He argues that telling Duryodhana the full, humble rationale is futile because Duryodhana will not accept it; refusal would make him liable to be slain as a consequence of his wrongdoing.