उद्योगपर्व — अध्याय ७७: पुरुषकार–दैवसंयोगः तथा दुष्टमन्त्रपरामर्शस्य राजनैतिक-परिणामः
Human Effort, Contingency, and the Political Effects of Corrupt Counsel
उपायेन नृशंसेन हता दुर्द्यूतदेविना । श्रीकृष्ण! कौरवोंके साथ हमारी संधि हो अथवा आप जो कुछ करना चाहते हों
arjuna uvāca | upāyena nṛśaṃsena hatā durdyūtadevinā | śrīkṛṣṇa! kauravaiḥ saha asmākaṃ sandhir bhavatu athavā bhavān yat kartum icchati tad eva bhavatu | vicārayataḥ vayam asmin niṣkarṣe prāptāḥ—yā bhavata icchā sā eva asmākaṃ gaurava-samādara-viṣayaḥ | sa duṣṭātmā duryodhanaḥ putraiḥ bandhu-bāndhavaiś ca saha vadhasyaiva yogyaḥ, yaḥ dharmaputra-yudhiṣṭhirasya samīpam āgatāṃ sampattiṃ dṛṣṭvā tāṃ soḍhuṃ na śaśāka | api ca, kapata-dyūta-āśrayaṃ kṛtvā tena krūrātmanā yadā dharmasaṃmata-upāyena yuddhādibhiḥ svārtha-siddhiṃ na dṛṣṭā, tadā kapatopāyenaiva tasyāḥ sampatteḥ apaharaṇaṃ kṛtam |
ارجن نے کہا—“اس جواری دُریودھن نے ایک نہایت سنگدل چال سے ہمیں پست کر دیا۔ اے شری کرشن! کوروؤں کے ساتھ صلح ہو جائے—یا پھر آپ جو کچھ کرنا چاہیں، وہی ہو۔ غور و فکر کے بعد ہم اسی نتیجے پر پہنچے ہیں کہ آپ کی مرضی ہی ہمارے لیے عزت و توقیر کی چیز ہے۔ وہ بدباطن دُریودھن، اپنے بیٹوں اور رشتہ داروں سمیت، صرف قتل کے لائق ہے—وہ جو دھرم پُتر یُدھشٹھِر کے پاس آئی ہوئی دولت دیکھ کر برداشت نہ کر سکا۔ اور پھر، جب اس سنگدل نے—جو فریب آمیز جُوئے کا سہارا لیتا تھا—دیکھ لیا کہ جنگ وغیرہ کوئی بھی راست باز طریقہ اسے کامیابی نہیں دے گا، تو اس نے دھوکے سے وہ دولت چھین لی۔”
अर्जुन उवाच
The passage contrasts dharma-approved conduct with fraudulent strategy: Arjuna condemns wealth seized through deceit (kapata-dyūta) and affirms that ethical legitimacy matters. At the same time, he places trust in Kṛṣṇa’s judgment—accepting peace if possible, but recognizing that persistent adharma may warrant decisive punishment.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Arjuna addresses Kṛṣṇa about the Pandavas’ course of action. He recalls how Duryodhana used the rigged dice game to dispossess them, argues that Duryodhana cannot tolerate Yudhiṣṭhira’s prosperity, and concludes that Kṛṣṇa should decide whether to pursue treaty (sandhi) or the path leading to war.