Shloka 8
भीमसेनस्य आत्मबलप्रशंसा — Bhīmasena’s Assertion of Strength
Udyoga Parva, Adhyāya 74
Devanagari script
आरुज्य वक्षान् निर्मूलान् गज: परिरुजन्निव | निष्नन् पद्धिः क्षितिं भीम निष्टनन् परिधावसि,भीम! जैसे हाथी वृक्षोंको जड़-मूलसहित उखाड़कर उन्हें पैरोंकी ठोकरोंसे टूक-टूक कर डालता है, उसी प्रकार तुम भी पैरोंसे पृथ्वीपर आघात करते हुए जोर-जोरसे गर्जते और चारों ओर दौड़ते थे
Transliteration
ārujya vakṣāṁ nirmūlān gajaḥ parirujann iva | niṣṇan paddhiḥ kṣitiṁ bhīma niṣṭanan paridhāvasi ||
Translation
اے بھیم! جیسے ہاتھی درختوں کو جڑ سمیت اکھاڑ کر اپنے پاؤں کی ٹھوکروں سے چورا چورا کر دیتا ہے، اسی طرح تم بھی پاؤں سے زمین پر ضربیں لگاتے، زور زور سے گرجتے اور ہر طرف دوڑتے پھرتے تھے۔
Word by Word
आरुज्यhaving broken/crushed
आरुज्य:
Karma
TypeVerb
Rootआ + रुज् (धातु)
Formल्यप् (absolutive/gerund), परस्मैपद-भावः (क्रियाविशेषण)
वक्षान्trees (trunks/trees)
वक्षान्:
Karma
TypeNoun
Rootवक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
निर्मूलान्uprooted, rootless
निर्मूलान्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिर्मूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
गजःan elephant
गजः:
Karta
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिरुजन्crushing all around
परिरुजन्:
Karta
TypeVerb
Rootपरि + रुज् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
निष्णन्striking/smiting
निष्णन्:
Karta
TypeVerb
Rootनि + हन् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पद्भिःwith (his) feet
पद्भिः:
Karana
TypeNoun
Rootपद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
क्षितिम्the earth/ground
क्षितिम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भीमO Bhima
भीम:
TypeNoun
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
निष्टनन्roaring loudly
निष्टनन्:
Karta
TypeVerb
Rootनि + स्तन् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिधावसिyou run about
परिधावसि:
TypeVerb
Rootपरि + धाव् (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, मध्यम, एकवचन
भीमO Bhima
भीम:
TypeNoun
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaB
BhīmaE
elephantT
treesE
earth/groundVerse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes