Shloka 5
उद्योगपर्व — अध्याय 70: युधिष्ठिरस्य शान्त्युपायविचारः
Yudhiṣṭhira’s Deliberation on Peace-Means
ऋषिं सनातनतमं विपफक्षितं वाच: समुद्र कलशं यतीनाम् । अरिष्टनेमिं गरुडं सुपर्ण हरिं प्रजानां भुवनस्य धाम,जो अत्यन्त सनातन ऋषि, ज्ञानी, वाणीके समुद्र और प्रयत्नशील साधकोंको कलशके जलकी भाँति सुलभ होनेवाले हैं, जिनके चरण समस्त विघ्नोंका निवारण करनेवाले हैं, सुन्दर पंखोंसे युक्त गरुड़ जिनके स्वरूप हैं, जो प्रजाजनोंके पाप-ताप हर लेनेवाले तथा जगतके आश्रय हैं, जिनके सहस्रों मस्तक हैं, जो पुराणपुरुष हैं, जिनका आदि, मध्य और अन्त नहीं है, जो अक्षय कीर्तिसे सुशोभित, बीज एवं वीर्यको धारण करनेवाले, अजन्मा, नित्य तथा परात्पर परमेश्वर हैं, उन भगवान् श्रीकृष्णकी मैं शरण लेता हूँ
dhṛtarāṣṭra uvāca |
ṛṣiṁ sanātanatamaṁ vipakṣitaṁ vācaḥ-samudra-kalaśaṁ yatīnām |
ariṣṭanemiṁ garuḍaṁ suparṇa-hariṁ prajānāṁ bhuvanasya dhāma ||
میں شری کرشن کی پناہ لیتا ہوں—جو ازل سے قدیم رشی ہیں، مقدس کلام کے سمندر ہیں، اور ریاضت کرنے والے یتیوں کے لیے برتن کے پانی کی طرح آسانی سے دستیاب ہیں؛ جن کے قدم ہر رکاوٹ کو دور کرتے ہیں؛ جن کی صورت خوش پر سُپَرن گَرُڑ کے مانند ہے؛ جو مخلوق کے گناہ اور دکھ دور کرتے اور جہان کے سہارا ہیں۔
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse frames Kṛṣṇa as the ultimate refuge and remover of obstacles and suffering. Ethically, it suggests that in moments of political and moral crisis, true security lies not in power or factional advantage but in aligning oneself with the sustaining dharma embodied by the divine.
In Udyoga Parva, as negotiations strain and war approaches, Dhṛtarāṣṭra voices a hymn-like invocation. He praises Kṛṣṇa with cosmic epithets (seer, ocean of speech, Garuḍa-like, refuge of the world), indicating a turn—at least verbally—toward dependence on Kṛṣṇa amid escalating conflict.