धृतराष्ट्रस्य संजयप्रश्नः
Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry to Saṃjaya on Strategic Comparisons
न चेत् प्रयच्छध्वममित्रघातिनो युधिष्ठटिरस्थ समभीप्सितं स्वकम् । नयामि व: साश्वपदातिकुञ्जरान् दिशं पितृणामशिवां शितैः शरै:,“यदि तुमलोग शत्रुघाती महाराज युधिष्ठिरका अपना अभीष्ट राज्यभाग नहीं लौटाओगे तो मैं तुम्हें अपने तीखे बाणोंद्वारा घोड़े, पैदल तथा हाथीसवारोंसहित यमलोककी अमंगलमयी दिशामें भेज दूँगा'
sañjaya uvāca |
na cet prayacchadhvam amitraghātino yudhiṣṭhirastha samabhīpsitaṃ svakam |
nayāmi vaḥ sāśvapadātikuñjarān diśaṃ pitṝṇām aśivāṃ śitaiḥ śaraiḥ ||
“اگر تم دشمن کُش یُدھشٹھِر کو اس کی مطلوبہ—اس کی اپنی جائز سلطنت کا حصہ—واپس نہ دو گے، تو میں اپنے تیز تیروں سے تمہیں گھڑسوار، پیادے اور ہاتھیوں کے دستوں سمیت پِتروں کی اَشُبھ سمت، یعنی موت کے دیس کی طرف ہانک دوں گا۔”
संजय उवाच
The verse frames war as a consequence of refusing a just settlement: when a rightful claim (svakam) is denied, a kṣatriya response may shift from negotiation to coercive enforcement, underscoring the ethical priority of restoring what is due to prevent destruction.
A speaker (introduced as Sañjaya) issues a stark warning: if Yudhiṣṭhira is not given back his desired rightful share of the kingdom, the opposing side will be driven to death by sharp arrows—along with their full military forces (horse, foot, and elephants).