Shloka 3
Adhyaya 60: Self-Assertion, Daiva, and the Rhetoric of Inevitability (उद्योग पर्व)
अकामद्वेषसंयोगलो भद्रोहाच्च भारत । उपेक्षया च भावानां देवा देवत्वमाप्रुवन्,“भरतनन्दन! काम (राग), द्वेष, संयोग (ममता), लोभ और दट्रोह (क्रोध)-रूपी दोषोंसे रहित होनेके कारण तथा दूषित भावोंकी उपेक्षा कर देनेके कारण ही देवताओंने देवत्व प्राप्त किया है
vaiśampāyana uvāca |
akāmadveṣasaṃyogalobhadrohācca bhārata |
upekṣayā ca bhāvānāṃ devā devatvam āpruvan ||
اے بھارت! خواہش (راغ)، نفرت، وابستگی (ممتا)، لالچ اور دُروہ (دشمنانہ غضب) جیسے عیوب سے پاک رہنے اور آلودہ کیفیاتِ نفس کو نظرانداز کرنے ہی کے سبب دیوتاؤں نے دیوتا پن حاصل کیا۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Divinity (devatva) is presented as the fruit of inner purification: freedom from desire, hatred, possessive clinging, greed, and hostile wrath, along with the disciplined practice of disregarding corrupting mental states.
In Vaiśampāyana’s narration, a moral principle is stated to the Bharata listener: the gods became gods not merely by power, but by ethical and psychological mastery—abandoning key inner दोषs and remaining detached from tainted भावs.