Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था
राजा विराट अपने दो पुत्रों शंख और उत्तरको साथ लिये, सूर्यदत्त और मदिराक्ष आदि वीर भ्राताओं और अन्य पुत्रोंक साथ एक अक्षौहिणी सेनासे घिरे हुए कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरकी सहायताके लिये उपस्थित हैं ।।
sañjaya uvāca | rājā virāṭaḥ svau putrau śaṅkham uttaraṃ ca sahitau sūryadatta-madirākṣa-prabhṛtibhiḥ śūra-bhrātṛbhiḥ anyaiś ca putraiḥ saha ekayākṣauhiṇyā senayā parivṛtaḥ kuntīputra-yudhiṣṭhirasya sahāyatārthaṃ samupasthitaḥ || jarāsandhi-māgadhaḥ sahadevaḥ dhṛṣṭaketuś ca cedirāṭ | pṛthak pṛthag anuprāptau pṛthag-akṣauhiṇī-vṛtau ||
سنجے نے کہا— کُنتی پُتر یُدھِشٹھِر کی مدد کے لیے راجا وِراٹ آ پہنچا ہے۔ وہ اپنے دو بیٹوں شَنکھ اور اُتّر، سورْیَدَتّ اور مَدِراکْش وغیرہ بہادر بھائیوں اور دیگر بیٹوں کے ساتھ، ایک پوری اَکشَوہِنی لشکر سے گھِرا ہوا حاضر ہے۔ اسی طرح جَراسَندھ کے وَنش کا مگدھ راجکمار سَہدیَو اور چیدی راجا دھرِشٹکیتو بھی الگ الگ، اپنی اپنی ایک ایک اَکشَوہِنی کے ساتھ آئے ہیں۔
संजय उवाच
The verse highlights dharmic solidarity: righteous leadership is strengthened when allies voluntarily commit resources and stand together. It also reflects kṣatriya ethics—supporting a just cause with organized, accountable force rather than isolated bravado.
Sañjaya reports the mobilization of Pandava-aligned forces: Virāṭa arrives with his sons and relatives, escorted by an akṣauhiṇī, to aid Yudhiṣṭhira; additionally, Sahadeva of Magadha (from Jarāsandha’s line) and Dhṛṣṭaketu of Cedi arrive separately, each bringing an akṣauhiṇī—showing the coalition forming before the Kurukṣetra war.