Shloka 29
Udyoga-parva Adhyāya 50 — Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Bhīmasena (भीमसेनभयवर्णनम्)
गदां भ्रामयतस्तस्य भिन्दतो हस्तिमस्तकान् । सृक्किणी लेलिहानस्य बाष्पमुत्सूजतो मुहुः,भीमसेन जब क्रोधजनित आँसू बहाता और बारंबार अपने ओएष्ठप्रान्तको चाटता हुआ गदा घुमा-घुमाकर हाथियोंके मस्तक विदीर्ण करने लगेगा, सामने भयंकर गर्जना करनेवाले गजराजोंको लक्ष्य करके उनकी ओर दौड़ेगा, प्रतिकूल दिशाकी ओर भागनेवाले मदोन्मत्त हाथियोंकी गर्जनाके उत्तरमें स्वयं भी सिंहनाद करेगा और मेरे रथियोंकी सेनाओंमें घुसकर श्रेष्ठ वीरोंको चुन-चुनकर मारने लगेगा, उस समय अग्निके समान प्रज्वलित होनेवाले भीमके हाथसे मेरे पुत्र कैसे जीवित बचेंगे?
gadāṁ bhrāmayatas tasya bhindato hastimastakān | sṛkkiṇī lelihānasya bāṣpam utsṛjato muhuḥ ||
جب وہ گدا گھما کر ہاتھیوں کے سر چیرنے لگے گا؛ جب وہ غصّے کے آنسو بار بار بہاتا اور ہونٹوں کے کنارے چاٹتا ہوا آگ کی طرح بھڑک اٹھے گا—تو میرے بیٹے اس کے ہاتھ سے کیسے بچیں گے؟
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral psychology of impending war: a ruler attached to unjust outcomes foresees catastrophe yet feels powerless. Dhṛtarāṣṭra’s fear underscores how adharma and partiality breed insecurity, while the unstoppable force of a righteous opponent (here, Bhīma as an instrument of retribution) becomes a mirror of one’s own ethical failures.
Dhṛtarāṣṭra imagines Bhīma’s battlefield fury—whirling his mace, cleaving elephants, shedding rage-tears, and roaring back at the elephants’ cries—then asks how his sons could possibly survive when such a warrior breaks into their ranks and kills selected champions.