Shloka 13
Udyoga-parva Adhyāya 50 — Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Bhīmasena (भीमसेनभयवर्णनम्)
Devanagari script
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम् । पश्यामीवाग्रतो भीम॑ क्रोधमूर्च्छितमाहवे,मुझे अपने सामने दीख-सा रहा है कि भीमसेन युद्धमें क्रोधसे मूर्च्छित हो मनुष्य, हाथी और घोड़ोंकी (समस्त) सेनाओंको कालका ग्रास बनाता जा रहा है
Transliteration
grasamānam anīkāni naravāraṇavājinām | paśyāmīva agrato bhīmaṁ krodhamūrcchitam āhave ||
Translation
دھرتراشٹر نے کہا— مجھے یوں لگتا ہے گویا میں بھیم کو اپنے سامنے دیکھ رہا ہوں: میدانِ جنگ میں غضب سے بےخود ہو کر وہ انسانوں، ہاتھیوں اور گھوڑوں کی صفوں کو نگلتا چلا جاتا ہے اور پوری فوج کو موت کا شکار بنا دیتا ہے۔
Word by Word
ग्रसमानम्devouring, swallowing
ग्रसमानम्:
Karma
TypeVerb
Rootग्रस् (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), Masculine, Accusative, Singular
अनीकानिarmies, divisions (of troops)
अनीकानि:
Karma
TypeNoun
Rootअनीक
FormNeuter, Accusative, Plural
नरof men
नर:
Sambandha
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Genitive, Plural
वारणof elephants
वारण:
Sambandha
TypeNoun
Rootवारण
FormMasculine, Genitive, Plural
वाजिनाम्of horses
वाजिनाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootवाजिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
पश्यामिI see
पश्यामि:
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), First, Singular, परस्मैपद
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अग्रतःin front, before (me)
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः
भीमम्Bhima
भीमम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Accusative, Singular
क्रोधwith anger, by anger
क्रोध:
Karana
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Instrumental, Singular
मूर्च्छितम्frenzied, swooned/overpowered
मूर्च्छितम्:
TypeAdjective
Rootमूर्च्छित (मूर्च्छ् धातु से क्त)
Formक्त (भूतकृदन्त), Masculine, Accusative, Singular
आहवेin battle
आहवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआहव
FormMasculine, Locative, Singular
Speaker
धृतराष्ट उवाच
Characters & Entities
D
DhṛtarāṣṭraB
BhīmaH
human warriors (nara)W
war-elephants (vāraṇa)W
war-horses (vājin)A
armies/battle-formations (anīkāni)B
battle (āhava)D
Death (implied by ‘prey of Death’/kāla in the sense)Sandhi Notes