Shloka 1
Chapter 49: Sañjaya’s Enumeration of the Pāṇḍava Coalition (पाण्डवसैन्यसमागम-वर्णनम्)
ऑपनक्रा छा अर क्ााज पज्चाशत्तमो< ध्याय: संजयद्वारा युधिष्ठटिरके प्रधान सहायकोंका वर्णन धृतराष्ट उवाच किमसौ पाण्डवो राजा धर्मपुत्रो5भ्यभाषत । श्रुत्वेह बहुला: सेना: प्रीत्यर्थ न: समागता:,धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! हमारी प्रसन्नता और सहायताके लिये यहाँ हस्तिनापुरमें बहुत-सी सेना एकत्र हो गयी है, यह समाचार सुनकर पाण्डवराज धर्मपुत्र युधिष्ठिरने क्या कहा? इति श्रीमहाभारते उद्योगपर्वणि यानसंधिपर्वणि संजयवाक्ये पठ्चाशत्तमो<ध्याय: ।। ५० || इस प्रकार श्रीमह्या भारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत यानसंधिपर्वमें संजयवाक्यविषयक पचासवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५० ॥/ ऑपनआ कराता बछ। जि एकपज्चाशत्तमो< ध्याय: भीमसेनके पराक्रमसे डरे हुए धृतराष्ट्रका विलाप धृतराष्ट उवाच सर्व एते महोत्साहा ये त्वया परिकीर्तिता: । एकतत्त्वेव ते सर्वे समेता भीम एकत:ः
dhṛtarāṣṭra uvāca | kim asau pāṇḍavo rājā dharmaputro 'bhyabhāṣata | śrutveha bahulāḥ senāḥ prītyarthaṃ naḥ samāgatāḥ ||
دھرتراشٹر نے کہا—سنجے! یہ خبر سن کر کہ ہماری خوشنودی اور مدد کے لیے ہستناپور میں بہت سی فوجیں جمع ہو گئی ہیں، پاندَو راجا دھرم پُتر یُدھشٹھِر نے کیا کہا؟ یوں شری مہابھارت کے اُدیَوگ پَرو کے تحت یان-سندھی پَرو میں سنجے کے کلام سے متعلق پچاسواں باب ختم ہوا۔
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical-political tension: power gathers as armies, yet the dhārmic king’s response (Yudhiṣṭhira’s) is treated as morally significant. It signals that in the Mahābhārata, the rightness of speech and intention amid militarization is a key measure of dharma.
Dhṛtarāṣṭra questions Sañjaya about Yudhiṣṭhira’s words after hearing that numerous forces have assembled at Hastināpura to support and please the Kaurava side. The verse functions as a lead-in to reporting Yudhiṣṭhira’s reaction and counsel in the unfolding pre-war diplomacy.