Shloka 99
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
उच्चावचं दैवयुक्तं रहस्यं दिव्या: प्रश्ना मृगचक्रा मुहूर्ता: । क्षयं महान्तं कुरुसूंजयानां निवेदयन्ते पाण्डवानां जयं च,'वे दैवसम्बन्धी उन्नति एवं अवनतिके फलदायक रहस्य बता सकते हैं। प्रश्नोंके अलौकिक ढंगसे उत्तर देते हैं, जिससे भविष्य घटनाओंका ज्ञान हो जाता है। वे शुभाशुभ फलोंका वर्णन करनेके लिये सर्वतोभद्र आदि चक्रोंका भी अनुसंधान करते हैं और मुहूर्तशास्त्रके तो वे पण्डित ही हैं। वे सब लोग निश्चितरूपसे यह निवेदन करते हैं कि कौरवों और सूंजयवंशके लोगोंका बड़ा भारी संहार होनेवाला है और इस महायुद्धमें पाण्डवोंकी विजय होगी
sañjaya uvāca |
ucchāvacaṃ daivayuktaṃ rahasyaṃ divyāḥ praśnā mṛgacakrā muhūrtāḥ |
kṣayaṃ mahāntaṃ kurusūñjayānāṃ nivedayante pāṇḍavānāṃ jayaṃ ca ||
سنجے نے کہا— “وہ تقدیر سے وابستہ وہ پوشیدہ راز بھی ظاہر کر سکتے ہیں جس سے عروج و زوال کا بھید کھلتا ہے۔ وہ سوالوں کے جواب حیرت انگیز، گویا ماورائی انداز میں دیتے ہیں، جس سے آنے والے واقعات کی خبر ملتی ہے۔ ‘سروتوبھدر’ وغیرہ چکروں کے ذریعے شگون و بدشگون نتائج کا جائزہ لیتے ہیں اور علمِ مُہورت کے بھی ماہر ہیں۔ وہ پختگی سے خبر دیتے ہیں کہ کوروؤں اور سونجےیوں کی بڑی ہلاکت ہونے والی ہے، اور اس مہایُدھ میں پانڈوؤں ہی کی جیت ہوگی۔”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that outcomes in the coming war are not merely strategic but bound up with daiva (the moral-cosmic order of consequences). Expert prognostication—through questions, timing, and divinatory ‘wheels’—converges on a single ethical-narrative conclusion: adharma-driven aggression leads to ruin, while the side aligned with rightful claim and restraint is foretold to prevail.
Sañjaya reports to the Kuru court that skilled seers/astrologer-diviners, versed in muhūrta and prognosticatory diagrams, have declared a grim forecast: massive destruction will befall the Kurus and Sūñjayas, and the Pāṇḍavas will win the impending great war.