Shloka 92
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
वास: कृच्छो विहितश्चाप्यरण्ये दीर्घ कालं चैकमज्ञातवर्षम् | ते हि कस्माज्जीवतां पाण्डवानां नन्दिष्यन्ते धार्तराष्ट्रा: पदस्था:,“हम वनमें दीर्घकालतक बड़े कष्ट सहकर रहे हैं और एक वर्षतक हमें अज्ञातवास करना पड़ा है। ऐसी दशामें पाण्डवोंके जीते-जी वे कौरव अपने पदोंपर प्रतिष्ठित रहकर कैसे आनन्द भोगते रहेंगे?
vāsaḥ kṛcchro vihitaś cāpy araṇye dīrgha-kālaṁ caikam ajñāta-varṣam | te hi kasmāj jīvatāṁ pāṇḍavānāṁ nandiṣyante dhārtarāṣṭrāḥ padasthāḥ ||
سنجے نے کہا—ان پر جنگل میں طویل مدت تک سخت زندگی مسلط کی گئی، اور پھر ایک سال انہیں پوشیدگی میں بسر کرنا پڑا۔ جب پانڈو ابھی زندہ ہیں تو دھرتراشٹر کے بیٹے اپنے منصبوں پر قائم رہ کر کیسے خوشیاں مناتے رہیں گے؟
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores moral accountability: those who have caused or benefited from another’s unjust suffering cannot ethically remain complacent or celebratory, especially while the wronged parties still live and retain rightful claims.
Sanjaya recalls the Pandavas’ forced hardships—long forest exile and the year of incognito living—and questions how the Kauravas can remain happily established in power despite the Pandavas’ continued existence and unresolved injustice.