Shloka 51
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
छन्दांसि नाम द्विपदां वरिष्ठ स्वच्छन्दयोगेन भवन्ति तत्र । छन््दोविदस्तेन च तानधीत्य गता न वेदस्य न वेद्यमार्या:,नरश्रेष्ठ! छन्द (वेद) उस परमात्मामें स्वच्छन्द सम्बन्धसे स्थित (स्वतः:प्रमाण) हैं। इसलिये उनका अध्ययन करके ही वेदवेत्ता आर्यजन वेद्यरूप परमात्माके तत्त्वको प्राप्त हुए हैं
chandāṁsi nāma dvipadāṁ variṣṭha svacchandayogena bhavanti tatra | chandovidastena ca tān adhītya gatā na vedasya na vedyam āryāḥ ||
سنَتسُجات نے کہا: “اے نر-شریشٹھ! کلام کی تمام صورتوں میں برتر یہ چھند وہاں پرماتما میں اپنے آزاد، خود-معتبر ربط کے ساتھ قائم ہیں۔ اس لیے جو چھندوں کو حقیقتاً جانتے ہیں، وہ ان کا مطالعہ کر کے وید کے محض حروف میں مقید نہیں رہتے؛ آریہ لوگ وید کے ذریعے جانے جانے والے—یعنی پرم حقیقت—کو پا لیتے ہیں۔”
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
True Vedic learning is not merely recitation or ritual literacy; mastery of the Veda’s inner structure (here symbolized by chandas) leads the noble seeker beyond the text to the Veda’s intended object—ultimate Reality (the vedyam).
In the Sanatsujātīya section of the Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs a royal listener on higher knowledge. This verse emphasizes that Vedic forms are intrinsically authoritative and that genuine Vedic expertise culminates in realizing the Supreme, not in stopping at external scripture alone.