Shloka 27
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
श्रेयांस्तु षड्विधस्त्यागस्तृतीयो दुष्करो भवेत् । तेन दुःखं तरत्येव भिन्न॑ तस्मिन् जितं कृते,मदमें अठारह दोष हैं; ऊपर जो दमके विपर्यय सूचित किये गये हैं, वे ही मदके दोष बताये गये हैं। त्याग छः: प्रकारका होता है, वह छहों प्रकारका त्याग अत्यन्त उत्तम है; किंतु इनमें तीसरा अर्थात् कामत्याग बहुत ही कठिन है, इसके द्वारा मनुष्य त्रिविध दुःखोंको निश्चय ही पार कर जाता है। कामका त्याग कर देनेपर सब कुछ जीत लिया जाता है
śreyāṁs tu ṣaḍvidhas tyāgas tṛtīyo duṣkaro bhavet | tena duḥkhaṁ taraty eva bhinnaṁ tasmin jitaṁ kṛte ||
سنَتسُجات نے کہا— ترکِ دنیا (تیاغ) کی چھ قسمیں ہیں اور یہ نہایت برتر ریاضت ہے؛ مگر ان میں تیسری قسم کو نبھانا بہت دشوار ہے۔ اسی ترک سے انسان یقیناً رنج و الم سے پار ہو جاتا ہے؛ اور جب وہ پختہ ہو جائے تو گویا سب کچھ فتح ہو گیا۔
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta emphasizes that renunciation (tyāga) has multiple forms and is spiritually beneficial; among them, the “third” is especially difficult, yet mastering it enables one to transcend suffering and attain decisive inner victory.
In Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on ethical and spiritual discipline. Here he highlights a graded teaching on renunciation, stressing that a particularly demanding form of tyāga leads to overcoming duḥkha and achieving mastery.