Shloka 13

Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu

Chapter 42

Devanagari script

तपोमूलमिदं सर्व यन्मां पृच्छसि क्षत्रिय । तपसा वेददविद्वांस: परं त्वमृतमाप्तुयु:,राजन्‌! तुम जिस (तपस्या)-के विषयमें मुझसे पूछ रहे हो, यह तपस्या ही सारे जगतका मूल है; वेदवेत्ता विद्वान इस (निष्काम) तपसे ही परम अमृत मोक्षको प्राप्त होते हैं

Transliteration

tapo-mūlam idaṁ sarvaṁ yan māṁ pṛcchasi kṣatriya | tapasā veda-vidvāṁsaḥ paraṁ tv amṛtam āptuyuḥ ||

Translation

سنَتسُجات نے کہا—اے کشتری! جس بات کے بارے میں تم مجھ سے پوچھتے ہو، اس کی جڑ تپس ہی ہے؛ حقیقت یہ ہے کہ یہ سب کچھ تپس پر ہی قائم ہے۔ اسی تپس کے ذریعے وید کے جاننے والے سچے رشی پرم ‘امرت’ حالت—اعلیٰ ترین موکش—کو پاتے ہیں۔

Word by Word

तपोमूलम्having austerity as its root / rooted in tapas

इदम्this

सर्वम्all (entire)

यत्which (that which)

माम्me

पृच्छसिyou ask

क्षत्रियO kshatriya

तपसाby/through austerity

वेदविदःknowers of the Veda

विद्वांसःlearned men

परम्supreme

तुindeed/but

अमृतम्immortality / nectar (here: moksha)

आप्तुयुःthey attained

राजन्O king

Speaker

सनत्युजात उवाच

Characters & Entities

Sanatsujāta

Kṣatriya (the king addressed, i.e., Dhṛtarāṣṭra in context)

Veda-knowers (veda-vidvāṁsaḥ)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes