Shloka 44
Sanatsujāta-Āhvāna (Summoning Sanatsujāta) — Vidura’s Invocation and Dhṛtarāṣṭra’s Doubt
न वै मानं च मौनं च सहितौ वसत: सदा । अयं हि लोको मानस्य असौ मौनस्य तद् विदु:,यह निश्चित है कि मान और मौन सदा एक साथ नहीं रहते; क्योंकि मानसे इस लोकमें सुख मिलता है और मौनसे परलोकमें। ज्ञानीजन इस बातको जानते हैं
na vai mānaṃ ca maunaṃ ca sahitau vasataḥ sadā | ayaṃ hi loko mānasya asau maunasya tad viduḥ ||
یقیناً مان (غرور/نام و نمود) اور خاموشی ہمیشہ ساتھ نہیں رہتے؛ کیونکہ یہ دنیا مان کو اس کا پھل دیتی ہے اور خاموشی کا پھل پرلوک میں ملتا ہے—یہ بات اہلِ دانش جانتے ہیں۔
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Pride (māna) and disciplined silence (mauna) pull in opposite directions: pride seeks affirmation and reward in this world, while silence signifies restraint and inner orientation whose fruit is associated with the beyond. The verse urges choosing self-restraint over ego-driven display.
In the Udyoga Parva, Sanatsujāta delivers a moral-philosophical instruction. Here he contrasts two dispositions—pride and silence—to guide the listener away from ego and toward inner discipline as part of a broader teaching on right conduct and spiritual welfare.