Sanatsujāta-Āhvāna (Summoning Sanatsujāta) — Vidura’s Invocation and Dhṛtarāṣṭra’s Doubt
उभे सत्ये क्षत्रियैतस्य विद्धि मोहान्मृत्यु: सम्मतो5यं कवीनाम् । प्रमाद॑ वै मृत्युमहं ब्रवीमि तथाप्रमादममृतत्वं ब्रवीमि,क्षत्रिय! इस प्रश्नके उक्त दोनों ही पहलुओंको सत्य समझो। कुछ विद्वानोंने मोहवश इस मृत्युकी सत्ता स्वीकार की है; किंतु मेरा कहना तो यह है कि प्रमाद ही मृत्यु है और अप्रमाद ही अमृत है
ubhe satye kṣatriyaitasya viddhi mohān mṛtyuḥ sammato ’yaṃ kavīnām | pramādaṃ vai mṛtyum ahaṃ bravīmi tathāpramādam amṛtatvaṃ bravīmi, kṣatriya ||
اے کشتری! اس معاملے کے دونوں پہلو سچ سمجھو۔ بعض شعرا اور رشیوں نے فریبِ نظر کے باعث موت کو ایک حقیقی اور آخری قوت مان لیا ہے؛ مگر میں کہتا ہوں کہ غفلت ہی موت ہے، اور غفلت سے آزادی ہی اَمرتَوا (لازوالیت) ہے۔
सनत्युजात उवाच
Sanatsujata reframes death and immortality ethically: 'death' is not merely a physical event but the inner collapse caused by pramāda (heedlessness), while 'immortality' is the steady wakefulness of apramāda—disciplined attention to dharma, truth, and self-control.
In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, the sage Sanatsujata instructs a Kshatriya king on profound questions about death, delusion, and the path to fearlessness. This verse contrasts common views that treat death as an ultimate reality with Sanatsujata’s teaching that moral-spiritual negligence is the real 'death.'