Shloka 42
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
पश्य दोषान् पाण्डवैविंग्रहे त्वं यत्र व्यथेयुरपि देवा: सशक्रा: । पुत्रैरवैर नित्यमुद्विग्नवासो यश:प्रणाशो द्विषतां च हर्ष:,पाण्डवोंके साथ युद्ध करनेमें जो दोष हैं, उनपर दृष्टि डालिये; उनसे संग्राम छिड़ जानेपर इन्द्र आदि देवताओंको भी कष्ट ही उठाना पड़ेगा। इसके सिवा पुत्रोंके साथ वैर, नित्य उद्वेगपूर्ण जीवन, कीर्तिका नाश और शत्रुओंको आनन्द होगा
paśya doṣān pāṇḍavaiḥ vigrahe tvaṃ yatra vyatheyer api devāḥ saśakrāḥ | putrair vairam nityam udvignavāso yaśaḥ-praṇāśo dviṣatāṃ ca harṣaḥ ||
پانڈوؤں کے ساتھ دشمنی اور جنگ میں جو عیب ہیں، ان پر نگاہ ڈالو؛ اگر یہ معرکہ چھڑ گیا تو اندرا سمیت دیوتا بھی رنج اٹھائیں گے۔ پھر اپنے ہی بیٹوں سے عداوت، ہمیشہ کی بےچینی بھری زندگی، نیک نامی کی بربادی اور دشمنوں کی خوشی—یہ سب اس کے نتائج ہوں گے۔
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura warns that choosing war against the Pāṇḍavas is ethically and pragmatically ruinous: it violates familial duty, brings perpetual fear, destroys reputation, and ultimately benefits one’s enemies—so a righteous ruler should avoid such adharma-driven conflict.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Vidura counsels the Kuru king (implicitly Dhṛtarāṣṭra) to restrain the drive toward battle, emphasizing the catastrophic consequences of hostility toward the Pāṇḍavas and the moral stain of fighting one’s own kin.