Shloka 63
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
Devanagari script
अर्थनामीश्वरो यः स्यादिन्द्रियाणामनी श्वर: । इन्द्रियाणामनैश्वयदिदश्वर्याद् भ्रश्यते हि सः,जो अधिक धनका स्वामी होकर भी इन्द्रियोॉंपर अधिकार नहीं रखता, वह इन्द्रियोंको वशमें न रखनेके कारण ही एऐश्वर्यसे भ्रष्ट हो जाता है
Transliteration
arthanāmīśvaro yaḥ syād indriyāṇām anīśvaraḥ | indriyāṇām anaiśvaryād aiśvaryād bhraśyate hi saḥ ||
Translation
جو دولت کا مالک ہو کر بھی اپنے حواس کا مالک نہیں، وہ حواس پر اختیار نہ ہونے ہی کے سبب اپنے ہی اقتدار و خوشحالی سے گر جاتا ہے۔
Word by Word
अर्थनामone having wealth (lit. wealth-named/wealth-possessing)
अर्थनाम:
Karta
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
ईश्वरःlord, master
ईश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्यात्would be / may be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
इन्द्रियाणाम्of the senses
इन्द्रियाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive, Plural
अनीश्वरःnot master (powerless)
अनीश्वरः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनीश्वर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
इन्द्रियाणाम्of the senses
इन्द्रियाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive, Plural
अनैश्वर्यात्from lack of mastery
अनैश्वर्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअनैश्वर्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative, Singular
ईश्वर्यात्from prosperity / lordship
ईश्वर्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative, Singular
भ्रश्यतेfalls away, is deprived
भ्रश्यते:
TypeVerb
Rootभ्रंश् (धातु)
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
विदुर उवाच
Characters & Entities
V
ViduraS
senses (indriyāṇi)W
wealth (artha)P
prosperity/sovereignty (aiśvarya)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes