Shloka 83
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
षण्णामात्मनि नित्यानामैश्वर्य योडथिगच्छति । न स पापै: कुतो<नर्थर्युज्यते विजितेन्द्रिय:,मनमें नित्य रहनेवाले छ: शत्रु (काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद तथा मात्सर्य)-को जो वशमें कर लेता है, वह जितेन्द्रिय पुरुष पापोंसे ही लिप्त नहीं होता, फिर उनसे उत्पन्न होनेवाले अनर्थोंसे युक्त होनेकी तो बात ही क्या है?
ṣaṇṇām ātmani nityānām aiśvaryaṃ yo ’dhigacchati | na sa pāpaiḥ kuto ’narthair yujyate vijitendriyaḥ ||
ودُر نے کہا—جو شخص اپنے باطن میں ہمیشہ رہنے والے چھ اندرونی دشمنوں (کام، غضب، لالچ، فریبِ نفس، غرور اور حسد) پر قابو پا لے، وہ جیتےندریہ پاپ سے آلودہ نہیں ہوتا؛ پھر پاپ سے پیدا ہونے والی آفتوں اور نقصانوں میں وہ کیسے گرفتار ہو سکتا ہے؟
विदुर उवाच
Educational Q&A
Mastery over the six inner enemies (desire, anger, greed, delusion, pride, envy) is the foundation of ethical life: when the senses are conquered, sin does not cling, and therefore the downstream harms born of sin also cannot bind a person.
In Udyoga Parva, Vidura delivers moral and political counsel (nīti) during the tense pre-war negotiations. Here he emphasizes inner discipline as the root of faultless conduct, implying that true safety and well-being come from self-mastery rather than external power.