Shloka 119
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
जो अपने आश्रितजनोंको बाँटकर थोड़ा ही भोजन करता है, बहुत अधिक काम करके भी थोड़ा सोता है तथा माँगनेपर जो मित्र नहीं है, उन्हें भी धन देता है, उस मनस्वी पुरुषको सारे अनर्थ दूरसे ही छोड़ देते हैं ।। चिकीर्षितं विप्रकृतं च यस्य नान्ये जना: कर्म जानन्ति किंचित् | मन्त्रे गुप्ते सम्यगनुछिते च नाल्पो<प्यस्य च्यवते कक्रिदर्थ:,जिसके अपनी इच्छाके अनुकूल और दूसरोंकी इच्छाके विरुद्ध कार्यको दूसरे लोग कुछ भी नहीं जान पाते, मन्त्र गुप्त रहने और अभीष्ट कार्यका ठीक-ठीक सम्पादन होनेके कारण उसका थोड़ा भी काम बिगड़ने नहीं पाता
yo 'śritajanān vibhajya svalpam eva bhojanaṁ karoti, bahu karma kṛtvāpi svalpaṁ svapiti, yācite ca yo 'mitrān api dhanaṁ dadāti, taṁ manasvinaṁ puruṣaṁ sarve 'narthā dūrata eva jahati. cikīrṣitaṁ viprakṛtaṁ ca yasya nānye janāḥ karma jānanti kiñcit; mantre gupte samyag anuṣṭhite ca nālpo 'py asya cyavate kṛtyārthaḥ.
وِدُر نے کہا: جو اپنے زیرِ کفالت لوگوں میں بانٹ کر خود تھوڑا کھاتا ہے، جو بہت کام کر کے بھی کم سوتا ہے، اور جو مانگنے پر غیر دوستوں کو بھی دولت دے دیتا ہے—ایسے باہمت مرد کو انَرتھ (آفتیں) دور ہی سے چھوڑ دیتی ہیں۔ اور جس کے ارادے—خواہ اپنے مقصد کے موافق ہوں یا کسی دوسرے کی خواہش کے خلاف—دوسرے لوگ کچھ بھی نہ جان سکیں، جس کی صلاح پوشیدہ رہے اور جس کا منصوبہ ٹھیک ٹھیک انجام پائے—اس کے کام کا ذرا سا حصہ بھی ناکام نہیں ہوتا۔
विदुर उवाच
Educational Q&A
Misfortune avoids the disciplined and generous person: one who supports dependents, lives simply, works hard, sleeps little, and gives when asked—even beyond the circle of friends. Success is further secured by keeping counsel confidential and executing plans correctly, so that undertakings are not undermined.
In Udyoga Parva, Vidura delivers niti (ethical-political counsel) in the tense pre-war context. Here he describes traits of an effective and protected leader/householder—self-restraint, liberality, and strategic discretion—showing how these qualities keep adversity at bay and prevent plans from failing.