Shloka 20
Udyoga Parva, Adhyaya 31 — Yudhiṣṭhira’s Instructions to Sañjaya
Peace Appeal and Five-Village Proposal
कथं हि मन्त्राग्रयधरो मनीषी धर्मार्थयोरापदि सम्प्रणेता । एवं युक्त: सर्वमन्त्रैरहीनो नरो नृशंसं कर्म कुर्यादमूढ:,आप श्रेष्ठ मन्त्रियोंका सेवन करनेवाले हैं, स्वयं भी बुद्धिमान् हैं, आपत्तिकालमें धर्म और अर्थका उचित-रूपसे प्रयोग करते हैं, सब प्रकारकी अच्छी सलाहोंसे भी आप युक्त हैं। फिर आप-जैसे साधनसम्पन्न दिद्वान् पुरुष ऐसा क्रूरतापूर्ण कार्य कैसे कर सकते हैं?
sañjaya uvāca |
kathaṁ hi mantrāgrayadharo manīṣī dharmārthayor āpadi sampranetā |
evaṁ yuktaḥ sarvamantrair ahīno naro nṛśaṁsaṁ karma kuryād amūḍhaḥ ||
سنجے نے کہا—جو شخص برترین مشورے کا حامل، دانا، اور بحران کے وقت دھرم اور مادی سیاست دونوں کی درست رہنمائی کرنے والا ہو؛ جو کسی بھی نیک رائے سے محروم نہ ہو—وہ غیرمغفّل آدمی ظلم و قساوت کا کام کیسے کر سکتا ہے؟
संजय उवाच
Educational Q&A
True wisdom and competent counsel are incompatible with nṛśaṁsa (cruel, inhumane) action; a leader who can balance dharma and artha, especially in crisis, should not descend into brutality.
Sañjaya voices moral astonishment and reproach: he points out that a person renowned for sound counsel and prudent crisis-guidance should not be capable of committing a ruthless deed, highlighting the ethical tension driving the Udyoga Parva’s diplomacy and impending war.