अध्याय २९ — वासुदेव–संजय संवादः
Karma, Varṇa-Dharma, and the Ethics of Governance
इदं पुनर्वचन धार्त॑राष्ट्र सुयोधनं संजय श्रावयेथा: । यस्ते शरीरे हृदयं दुनोति काम: कुरूनसपत्नो<नुशिष्याम्
idaṃ punarvacanaṃ dhārtarāṣṭra suyodhanaṃ saṃjaya śrāvayethāḥ | yas te śarīre hṛdayaṃ dunoti kāmaḥ kurūn asapatno 'nuśiṣyām, saṃjaya |
اے سنجے، دھرتراشٹر کے بیٹے سویودھن کو میرا یہ پیغام پھر سنا دینا—“کوروؤں پر بے حریف حکومت کرنے کی جو خواہش تیرے اندر اٹھی ہے، وہ تیرے دل کو بس عذاب دیتی ہے۔ اس کے پورا ہونے کی کوئی صورت نہیں۔ ہم اتنے بے حمیت نہیں کہ تیری پسندیدہ بات پوری ہونے دیں۔ اے بھرتوں کے سرآمدہ سورما، اندراپرستھ مجھے واپس کر دے، ورنہ جنگ اختیار کر۔”
युधिछिर उवाच
Unrestrained desire for unrivalled power (kāma) becomes self-torment and leads to ruin; righteous kingship requires restraint and fairness. When a just claim is denied, a kṣatriya may issue a final ethical ultimatum: restore what is due or face war.
Yudhiṣṭhira instructs Sañjaya to deliver a firm message to Duryodhana: his ambition to rule the Kurus without rival is impossible to realize without causing conflict; therefore he must return Indraprastha to the Pāṇḍavas, otherwise war will follow.