Shloka 24
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
(अधीयीत क्षत्रियो5थो यजेत दद्याद् दानं न तु याचेत किंचित् । न याजयेन्नापि चाध्यापयीत एष स्मृतः क्षत्रधर्म: पुराण: ।। ) इसी प्रकार क्षत्रिय स्वाध्याय, यज्ञ और दान करे। किसीसे किसी भी वस्तुकी याचना न करे। वह न तो दूसरोंका यज्ञ करावे और न अध्यापनका ही कार्य करे; यही धर्मशास्त्रोंमें क्षत्रियोंका प्राचीन धर्म बताया गया है। तथा राजन्यो रक्षणं वै प्रजानां कृत्वा धर्मेणाप्रमत्तो5थ दत्त्वा । यज्जैरिष्टवा सर्ववेदानधीत्य दारान् कृत्वा पुण्यकृदावसेद् गृहान्
adhīyīta kṣatriyo 'tho yajeta dadyād dānaṃ na tu yāceta kiñcit | na yājayen nāpi cādhyāpayīta eṣa smṛtaḥ kṣatradharmaḥ purāṇaḥ ||
وایو نے کہا—کشتری کو بھی سوادھیائے کرنا چاہیے، یَجْن کرنا چاہیے اور دان دینا چاہیے؛ مگر کسی چیز کی یَچْنا نہیں کرنی چاہیے۔ وہ نہ دوسروں کے لیے یَجْن کرائے اور نہ تدریس کو پیشہ بنائے—یہی قدیم کشتری دھرم ہے جیسا کہ سمریتیاں بیان کرتی ہیں۔ وہ دھرم کے ساتھ رعایا کی حفاظت کرے، سخاوت کرے، یَجْنوں سے پوجا کرے، تمام ویدوں کا مطالعہ کرے، نکاح کرے اور پُنّیہ کرم کرتا ہوا گھر میں رہے۔
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse defines an ‘ancient’ kṣatriya code: study and uphold sacred learning, perform sacrifices, give charity, and maintain independence by not begging; additionally, a kṣatriya should not adopt priestly officiation or professional teaching, preserving clear boundaries of social duty and focusing on protection and governance.
Vāyu is instructing about proper conduct (dharma) for the warrior-ruler class. In the Udyoga Parva’s broader ethical discussions before the great war, such teachings frame what righteous leadership and disciplined action should look like.