Shloka 4
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
धर्मोदयं सुखमाशंसमाना: कृच्छोपायं तत्त्वतः कर्म दुःखम् । सुखं प्रेप्सुर्विजिघांसु श्न दुःखं य इन्द्रियाणां प्रीतिरसानुगामी,हमलोग वही सुख चाहते हैं, जो धर्मकी प्राप्ति करानेवाला हो। जो इन्द्रियोंको प्रिय लगनेवाले विषय-रसका अनुगामी होता है, वह सुखको पाने और दुःखको नष्ट करनेकी इच्छासे कर्म करता है; परंतु वास्तवमें उसका सारा कर्म दुःखरूप ही है; क्योंकि वह कष्टदायक उपायोंसे ही साध्य है
sañjaya uvāca | dharmodayaṃ sukham āśaṃsamānāḥ kṛcchopāyaṃ tattvataḥ karma duḥkham | sukhaṃ prepsur vijighāṃsuś ca duḥkhaṃ ya indriyāṇāṃ prītirasānugāmī ||
“ہم اسی سُکھ کی آرزو رکھتے ہیں جو دھرم کے اُدَے سے پیدا ہو۔ جو شخص حواس کو بھانے والے موضوعات کے ذائقوں کے پیچھے چلتا ہے، وہ سُکھ پانے اور دُکھ مٹانے کی نیت سے عمل کرتا ہے؛ مگر حقیقت میں اس کا سارا عمل دُکھ ہی بن جاتا ہے، کیونکہ وہ کٹھن اور تکلیف دہ تدبیروں ہی سے حاصل ہوتا ہے۔”
संजय उवाच
Educational Q&A
Happiness grounded in dharma is distinct from pleasure pursued through the senses. When one chases sense-tastes, actions are driven by craving for pleasure and aversion to pain, but such actions end up producing suffering because their means are inherently burdensome and morally unstable.
Sañjaya is reflecting on the motives behind human action: some aspire to dharma-born happiness, while others pursue sensory enjoyment. He highlights that the latter, though aimed at pleasure and the removal of pain, results in further suffering due to the difficult and troubling means required.