Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

भीष्म-द्रोणादिभिः पाण्डवसेनाक्षयकाल-निर्णयः | Time-estimates for the depletion of the Pāṇḍava forces

Bhīṣma–Droṇa council

आप्लाव्य शुचय: सर्वे स्रग्विण: शुक्लवासस: । गृहीतशस्त्रा ध्वजिन: स्वस्ति वाच्य हुताग्नय:,चलनेके पहले उन सबने स्नान करके शुद्ध हो श्वेत वस्त्र धारण किये, पुष्पोंकी मालाएँ पहनीं, ब्राह्मणोंसे स्वस्तिवाचन कराया, अग्निमें आहुतियाँ दीं, फिर ध्वजा फहराते हुए हाथोंमें अस्त्र-शस्त्र लेकर रणभूमिकी ओर प्रस्थित हुए

āplāvya śucayaḥ sarve sragviṇaḥ śuklavāsasaḥ | gṛhītaśastrā dhvajinaḥ svasti vācya hutāgnayaḥ ||

غسل کرکے پاک ہوئے وہ سب سفید لباس پہنے اور پھولوں کی مالائیں ڈالے ہوئے تھے۔ برہمنوں سے سواستی واچن کروا کر اور مقدس آگ میں آہوتیاں دے کر، جھنڈے بلند کیے، ہاتھوں میں ہتھیار لیے وہ میدانِ جنگ کی طرف روانہ ہوئے۔

आप्लाव्यhaving bathed/washed (themselves)
आप्लाव्य:
Karma
TypeVerb
Rootआप्लु (धातु)
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययार्थक अव्यय), कर्तरि, पूर्वक्रिया (absolutive)
शुचयःpure/clean
शुचयः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचि
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
स्रग्विणःwearing garlands
स्रग्विणः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्रग्विन्
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
शुक्लवाससःclad in white garments
शुक्लवाससः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुक्ल-वासस्
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
गृहीतशस्त्राःhaving taken up weapons
गृहीतशस्त्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootगृहीत-शस्त्र
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन, क्त (ग्रह् → गृहीत)
ध्वजिनःbearing banners/standards
ध्वजिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootध्वजिन्
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
स्वस्तिwell-being; auspiciousness
स्वस्ति:
Karma
TypeIndeclinable
Rootस्वस्ति
वाच्यto be recited/uttered
वाच्य:
Karma
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formण्यत् (भावे/कर्मणि; gerundive), नपुं, द्वितीया, एकवचन
हुताग्नयःthose who have offered into the fire / who have performed fire-offerings
हुताग्नयः:
Karta
TypeAdjective
Rootहुत-अग्नि
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन, क्त (हु → हुत)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
W
weapons (śastra)
B
banners/standards (dhvaja)
B
brāhmaṇas (implied by svasti-vācya)
S
sacred fire (agni)

Educational Q&A

The verse underscores that major actions—especially violent ones—are framed within ritual order: purification, auspicious benedictions, and fire-offerings seek to align human intent with dharma and communal legitimacy, even as the narrative moves toward conflict.

A group prepares to depart for battle: they bathe, dress in white, wear garlands, arrange for brāhmaṇas to recite blessings, offer oblations into the fire, then march out with banners raised and weapons taken up.